TümenTürk
Kısa Tanıtım
57. Tümen; KAY-0050'de Türbe Tepe savunmasında yer alır.
Genel Bilgiler
Birlik seviyesiTümen
TarafTürk
Ayrıntılı Bilgi
Genel Bilgiler
- Birlik türü: Tümen
- Taraf: Türk
Kısa Açıklama
KAY-0048 teşkilat görselinde yer alan tümen.
Teşkilat Yapısı
Kaynaklar
- KAY-0048 – Tümenler ve bağlı alaylar teşkilat tablosu (görsel)
İlgili Tepeler ve Mevkiler
ANA olay kayıtlarından türetilen bağlantılar:
- Türbe Tepe
- Çal Dağı
- Kavuncu Köprüsü
- Kokartepe
- Perişan Tepe
- Haymana Vadisi
- Sivri
- Mangaltepe
- 1140 Rakımlı Tepe
Güncellenen Araştırma Bilgileri
KAY-0050'de 57. Tümenin Türbe Tepeyi tuttuğu, ağır topçu ateşi ve kademeli Yunan taarruzları karşısında geri çekildiği, geriden yetişen Türk piyade alayıyla yapılan karşı taarruz sonucu tepenin yeniden alındığı ve daha sonra ikinci taarruzla tekrar kaybedildiği anlatılır.
Teşkilat ve Bağlılık
Sakarya Meydan Muharebesi – 22 Günlük Konum Tablosu
23 Ağustos 1921 – 13 Eylül 1921. Kaynakta kesin bilgi bulunmayan günlerde tahmin yapılmamıştır.
| Tarih | Ana Konum / Tepe / Mevki / Köy | Üst Birlik | Alt Birlikler | Görev / Faaliyet | Karşısındaki Birlik | Kesinlik | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1921-08-23 | Sivri | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka'nın Sofuçalı'da bulunmak üzere Sivri'den hareket edeceği. [1285/51]: Elliyedinci Fırka'nın Sofuçalı'da bulunmak üzere Sivri'den hareket edeceği. • Elliyedinci Fırka'nın Sofucalı'ya hareket edeceği. [1290/55]: Elliyedinci Fırka'nın Sofucalı'ya hareket edeceği. OLY-002338 OLY-002364 | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Kaynaklardan yapılan çıkarım (olay ↔ birlik ↔ yer ilişkileri) | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 2366 | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 2392 |
| 1921-08-24 | Sofuluca; Yıldız Deresi | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka'nın Sofuluca'da ihtiyat olarak bekleyeceği. [1285/79]: Elliyedinci Fırka'nın Sofuluca'da ihtiyat olarak bekleyeceği. • KAY-0094: 3. Yunan Tümeni, 61. Tümen önündeki taarruzu kırıldıktan sonra kuzeydoğuya yönelerek saldırıyı sürdürmek istedi; 57. Tümen karşısına çıkarak ilerlemeyi durdurdu. OLY-002518 24 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti | Yunan 3. Tümeni | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 2546 | KAY-0094 basılı s.389 / PDF s.196 |
| 1921-08-25 | Karapınar | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka'nın Karapınar'a hareket edileceği. [1285/93]: Elliyedinci Fırka'nın Karapınar'a hareket edileceği. • KAY-0094: Gün içinde 3. Kafkas ve 7. Tümen birlikleriyle birlikte karşı taarruza katılarak Yunanların sabah ele geçirdiği Türbe Tepe'nin geri alınmasına iştirak etti. OLY-002628 25 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti | Yunan 1. ve 12. Tümenleri | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 2656 | KAY-0094 basılı s.397 / PDF s.200 |
| 1921-08-26 | Türbe Tepe | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka'nın mıntıkasını işgale ait krokinin sunulduğu. [1285/114]. • Elliyedinci Fırka elinde kuvvet bulunmadığından Onbeşinci Fırka tarafından sol kanadın korunması. [1285/116]. • Onikinci Grup emrindeki Elliyedinci Fırka Hücum Taburu'nun fırkasına iltihakı. [1285/122]. • Düşmanın Onbeşinci Fırka cephesine ve Elliyedinci Fırka'nın Türbetepe mevziine umumi bir taarruz yaptığı. [1285/176]. • KAY-0094: akşama doğru Yunan birlikleri 57. Tümen siperlerine girdi; Yusuf İzzet Paşa'nın saat 20.15 karşı taarruz emri üzerine tümen iki saatlik çarpışmayla işgal edilen siperleri geri aldı ve kalan Yunan unsurlarını Türbe Tepe güneyindeki derelere doğru attı. | Yunan merkez taarruz kuvvetleri | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0049, 26 Ağustos kayıtları | KAY-0094 basılı s.400-401 / PDF s.202 |
| 1921-08-27 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-08-28 | Kavak Köyü | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | kavak-koyu/" data-smm-record-id="KOY-000035">Kavak Köyü'ne ve Elliyedinci Fırka cephesine düşman kıtaları geldiği. [1286/4]: Kavak Köyü'ne ve Elliyedinci Fırka cephesine düşman kıtaları geldiği. • Sol cenahtaki Elliyedinci Fırka ile irtibat olmadığı. [1286/9]: Sol cenahtaki Elliyedinci Fırka ile irtibat olmadığı. OLY-002911 OLY-002916 | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Kaynaklardan yapılan çıkarım (olay ↔ birlik ↔ yer ilişkileri) | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 2939 | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 2944 |
| 1921-08-29 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | KAY-0094: 57. Tümen gece ve gündüz ağır Yunan baskısı altında tutuldu. Akşam üzeri geri çekilmek zorunda kalınca komşu 15. Tümenin de geri çekilmesine yol açtı; iki tümen Haymana yolunu yeniden kapatacak savunma hazırlığına başladı. | Yunan 1. Kolordusu taarruz unsurları | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.433 / PDF s.218 |
| 1921-08-30 | Çal Dağı | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Onbeşinci Fırka'nın Kırkbeşinci Alay mıntıkasının Elliyedinci Fırka İhtiyat Alayı tarafından teslim alınacağı. [1286/86]: Onbeşinci Fırka'nın Kırkbeşinci Alay mıntıkasının Elliyedinci Fırka İhtiyat Alayı tarafından teslim alınacağı. • Elliyedinci Fırka'dan bir alayın Çaldağı'na gönderildiği. [1286/92]: Elliyedinci Fırka'dan bir alayın Çaldağı'na gönderildiği. • İsmet Paşa Çaldağı'nın tutulmasını emretti: İsmet Paşa, III. Grup Komutanı Yusuf İzzet Paşa'ya Çaldağı'nın mutlaka tutulmasını; 15. ve 57. Tümenlerden topçu destekli kuvvet gönderilmesini bildirdi. Sonuç: Çaldağı savunması III. Grup unsurlarıyla güçlendirildi. • KAY-0094: İsmet Paşa, Haymana yakınlarında yedekte bulunan 57. Tümenin ivedilikle Çal Dağı'na yetiştirilmesini emretti. Aynı gün 1. Yunan Kolordusu Ardıç yönünden ilerleyip 15. ve 57. Tümen cephelerine yanaştı. OLY-003078 OLY-003084 İsmet Paşa Çaldağı’nın tutulmasını emretti 30 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti | Yunan 1. Kolordusu; Yunan 3. ve 10. Tümenleri | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak + arşiv kayıtları | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 3106 | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 3112 | KAY-0051, basılı s.48-49 / PDF s.62-63 | KAY-0094 basılı s.444-445 / PDF s.224 |
| 1921-08-31 | Çal Dağı | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka'nın iki bataryasının tamire gönderildiği. [1285/138]: Elliyedinci Fırka'nın iki bataryasının tamire gönderildiği. • 31 Sayılı Cephe Emri Çaldağı savunmasını önceliklendirdi. • KAY-0094: 2. Yunan Tümeni 39. Alayı dağıtarak Çal'ın batı kıyılarından ilerledi; 57. Tümenin diğer unsurları 8. Tümenle birlikte 12. Yunan Tümenine öğleye kadar direndi. Kazım Sevüktekin 57. ve 8. Tümen savunmasını ortak yönetti; karşı taarruzlarla kaybedilen mevzilerin önemli bölümü geri alındı. | Yunan 2. ve 12. Tümenleri | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak + arşiv kayıtları | KAY-0049; KAY-0051 | KAY-0094 basılı s.447-451 / PDF s.226-227 |
| 1921-09-01 | 1140 Rakımlı Tepe | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka cephesine düşmanın tazyiki. [1290/127]: Elliyedinci Fırka cephesine düşmanın tazyiki. • Sekizinci Fırka'nın Elliyedinci Fırka'nın sol tarafına gönderilmesi. [1290/129]: Sekizinci Fırka'nın Elliyedinci Fırka'nın sol tarafına gönderilmesi. • Elliyedinci Fırka bölgesinde kalmış iki topun Onbeşinci Fırka'ya iadesi. [1286/113]: Elliyedinci Fırka bölgesinde kalmış iki topun Onbeşinci Fırka'ya iadesi. • Şükrü Naili III. Grup çekilmesinin yaratacağı açıklığı raporladı: 57. Tümenin kuzeye çekilmesi halinde 15. Tümen soluyla arasında oluşacak boşluğun savunmaya etkisi Batı Cephesi'ne bildirildi. Sonuç: Gruplar arası irtibat riski kayıt altına alındı. • KAY-0094: 57. Tümen Haymana güneyinde 8. Tümenle birlikte 12. Yunan Tümeninin saldırılarını karşıladı. Sol kanadı savunan bir alaydan iki bölük tutsak düştü; 8. Tümenden gönderilen destek alayı ağır kayıpla geriledi ve bir takımı da tutsak oldu. Gün sonunda 57. Tümen Haymana'ya yaklaşık iki kilometre mesafedeki sırtta tutundu. Kaynak üç alay komutanının tamamının ve beş tabur komutanının şehit veya yaralı olarak savaş dışı kaldığını aktarır. OLY-000038 OLY-000040 OLY-000123 Şükrü Naili III. Grup çekilmesinin yaratacağı açıklığı raporladı 1 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti | Yunan 12. Tümeni; Yunan 1. Tümeni | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak + arşiv kayıtları | KAY-0049 ilgili kayıtlar | KAY-0051 basılı s.72-73 / PDF s.86-87 | KAY-0094 basılı s.459-460 / PDF s.233 |
| 1921-09-02 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Onbeşinci Fırka'ya mensup dağ obüs bataryasının Elliyedinci Fırka emrinde kalacağı. • Elliyedinci Fırka tertibatını gösterir krokinin gönderildiği. • KAY-0094: 57. Tümen 8. Tümenle birlikte sabah biraz geriye alındı; 12. Yunan Tümeninin saat 05.00'te başlayan Haymana saldırısını karşıladı. Gün boyunca süren muharebelerde Türk savunması Yunan kuvvetlerini ilk siperlere yaklaşık iki kilometre kala durdurdu. | Yunan 12. Tümeni | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak + arşiv kayıtları | KAY-0049 ilgili kayıtlar | KAY-0094 basılı s.467 / PDF s.237 civarı |
| 1921-09-03 | Yeşilyurt Karayavşan Osmaniye Haymana Vadisi | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Başkomutanlık delegeleri Çaldağı sonrası savunma hattını incelemekle görevlendirildi. • Salih Omurtak savunma inceleme raporunu verdi. • KAY-0094: Başkomutanlık incelemesinde 57. Tümenin mevcut durumu bozulmadan sağ kanadının batıya kırılması ve savunma hattının Haymana Vadisi doğusuna alınabilmesi değerlendirildi. | Yunan Haymana/Çal kuvvetleri | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak + arşiv kayıtları | KAY-0051 basılı s.103-105 / PDF s.117-119 | KAY-0094 basılı s.474-476 / PDF s.239-241 civarı |
| 1921-09-04 | Haymana güneyi | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | KAY-0094: 57. Tümen Komutanı Mümtaz, 8. Tümen Komutanı Kazım Sevüktekin ile birlikte mevcut Haymana mevzilerinin düşman gözlem ve ateşine fazla açık olduğunu değerlendirdi; daha elverişli ileri mevziler kazanmak için karşı taarruz önerdi. Yusuf İzzet Paşa kesimin kesin savunulmasını ve tahkimatın derinleştirilmesini emretti. | Yunan 1. Kolordusu unsurları | Birden fazla kaynak Doğrudan kaynak + arşiv kayıtları | KAY-0049 mevcut topçu/takviye kayıtları | KAY-0094 basılı s.489-490 / PDF s.246-247 |
| 1921-09-05 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka'da 1831 piyade, 321 makineli tüfek eri, 53 makineli tüfek bulunduğu. [1286/146]: Elliyedinci Fırka'da 1831 piyade, 321 makineli tüfek eri, 53 makineli tüfek bulunduğu. • Onikinci Grubun Elliyedinci Fırka'nın sağ cenahına kadar yanaşarak irtibat tesis edeceği. [1286/148]: Onikinci Grubun Elliyedinci Fırka'nın sağ cenahına kadar yanaşarak irtibat tesis edeceği. • Elliyedinci Fırka'ya telefon makinesi verilmesi. [1287/63]: Elliyedinci Fırka'ya telefon makinesi verilmesi. • Elliyedinci Fırka adına istenilen giyecek malzemeleri [1290/71]: Elliyedinci Fırka adına istenilen giyecek malzemeleri OLY-000489 OLY-000491 OLY-000494 OLY-000502 | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 500 | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 502 | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 505 | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 513 |
| 1921-09-06 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-07 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-08 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-09 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Elliyedinci Fırka'nın eski mevzilerini işgal ettiği [1288/89]: Elliyedinci Fırka'nın eski mevzilerini işgal ettiği OLY-000835 | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0049, basılı Sayfa1, satır 854 |
| 1921-09-10 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-11 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-12 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-13 | — | — | BRL-000049 | 37. Alay; BRL-000050 | 39. Alay; BRL-000051 | 176. Alay | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok |
Birlik Komutanları ve Önemli Personel
| Rütbe | Adı Soyadı | Görev | Tarih | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Yarbay (12 Eylül 1921'de Albay) | Hasan Mümtaz Çeçen | 57. Tümen Komutanı | KAY-0012 |