TümenTürk
Kısa Tanıtım
IV. Grup birliği.
Genel Bilgiler
Birlik seviyesiTümen
TarafTürk
Ayrıntılı Bilgi
Sakarya Dönemi
61. Tümen, Sakarya Meydan Muharebesi sırasında 159. Alay, 174. Alay ve 190. Alay ile teşkil edilmiştir.
Komuta Kadrosu
Kaynaklarda tümen komutanı Rüştü Sakarya, piyade komutanı Şemsettin Salur ve kurmay başkanı Ömer İskender Erdener olarak geçmektedir. İzzettin Çalışlar ise 23 Eylül 1920-4 Mayıs 1921 arasında 61. Tümen Komutanlığı yapmış, ardından I. Grup Komutanlığına atanmıştır.
Kaynaklar
İlgili Tepeler ve Mevkiler
ANA olay kayıtlarından türetilen bağlantılar:
Teşkilat ve Bağlılık
Üst Birlik
IV. GrupAlt Birlikler
Sakarya Meydan Muharebesi – 22 Günlük Konum Tablosu
23 Ağustos 1921 – 13 Eylül 1921. Kaynakta kesin bilgi bulunmayan günlerde tahmin yapılmamıştır.
| Tarih | Ana Konum / Tepe / Mevki / Köy | Üst Birlik | Alt Birlikler | Görev / Faaliyet | Karşısındaki Birlik | Kesinlik | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1921-08-23 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-08-24 | Yıldız Deresi | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | 3. Yunan Tümeninin Yıldız Deresi boyunca gelişen 24 Ağustos taarruzunu karşıladı ve kırdı; Yunan kuvvetlerinin kuzeydoğuya yönelerek saldırıyı sürdürme girişimi ardından 57. Tümen tarafından durduruldu. | Yunan 3. Tümeni | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.389 / PDF s.196 |
| 1921-08-25 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-08-26 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | KAY-0094'e göre 26 Ağustos merkez cephe muharebesinde ağır topçu desteğindeki Yunan taarruzlarına karşı mevzisini korudu; düşman 61. Tümen mevzilerine en fazla yaklaşık 1.000 metreye kadar yaklaşabildi. | Yunan 3. Kolordusunun merkez kesimdeki taarruz kuvvetleri | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.400-401 / PDF s.202 |
| 1921-08-27 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | IV. Grup cephesinde 8. Tümen ve 5. Kafkas Tümeniyle birlikte Yunan 3. ve 10. Tümenlerinin 27 Ağustos harekâtını durdurdu. | Yunan 3. ve 10. Tümenleri | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.416 / PDF s.210 |
| 1921-08-28 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | KAY-0094: Yunan 3. Tümeni saat 17.30 sonrası Yassıtepe kesiminde 61. Tümenin ilk siperlerine girdi; yaklaşık iki saatlik boğuşmadan sonra Türk karşı taarruzu ve süngü hücumlarıyla ağır kayıp vererek geri çekildi, siperler yeniden ele geçirildi. | Yunan 3. Tümeni | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.422-423 / PDF s.213 |
| 1921-08-29 | Toydemir sırtları / IV. Grup sol kesimi | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | KAY-0094: Toydemir'in Yunan kuvvetlerinin eline geçmesi 61. Tümenin durumunu sarstı; tümen sol kanadını Toydemir sırtlarına karşı kırmak zorunda kaldı. 5. Kafkas Tümeni Komutanı durumun güneş batımına kadar korunmasının kuşkulu olduğunu IV. Gruba bildirdi. | Yunan 3. ve 10. Tümenleri | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.431-432 / PDF s.217-218 |
| 1921-08-30 | Çardaktepe | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | 190. Alay Çaldağı batı tepelerine sevk edildi: IV. Grup Komutanı Kemalettin Sami, 61. Tümenden 190. Alayı Çaldağı batı tepelerini savunmak üzere sevk etti. Sonuç: Batı tepe savunması 190. Alayla takviye edildi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Muhtemel Kaynaklardan yapılan çıkarım (olay ↔ birlik ↔ yer ilişkileri) | KAY-0051, basılı s. 43-48, PDF s. 57-62 |
| 1921-08-31 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-01 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-02 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | KAY-0094: 61. Tümen 3. Yunan Tümeninin baskısı altında mevzilerini korumaya çalıştı; bir taburu Sivri-Çal arasındaki açıklığı kapatmak için ayrıldı. Tümenin kaybedilen mevzileri geri almak üzere yaptığı karşı taarruz yoğun Yunan topçu ateşi nedeniyle sonuç vermedi. Saat 14.00'ten sonra Çal batı sırtlarındaki Yunan topçusu 61. Tümeni yoğun ateşe aldı. | Yunan 3. ve 10. Tümenleri | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.464-466 / PDF s.235-236 civarı |
| 1921-09-03 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-04 | Yümkünlü tepeleri | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | KAY-0094: Yarbay Rüştü Sakarya komutasındaki 61. Tümen, Yümkünlü tepelerinde yoğun Yunan topçu ateşi ve dalgalar halinde yinelenen piyade hücumlarına karşı savunmayı sürdürdü. Kaynak Türk birliklerinin ağır kayıplar verdiğini ancak akşama dek mevzinin sökülemediğini ve saldırganların geri çekildiğini anlatır. | Yunan 3. Kolordusu; Yunan 3. Tümeni | Kaynaklı Doğrudan kaynak kaydı | KAY-0094 basılı s.486-487 / PDF s.245 |
| 1921-09-05 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-06 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-07 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-08 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-09 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-10 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-11 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-12 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok | |
| 1921-09-13 | — | IV. Grup | BRL-000016 | 159. Alay; BRL-000017 | 174. Alay; BRL-000018 | 190. Alay; BRL-000020 | 61. Topçu Taburu | Kaynaklarda bu güne ilişkin kesin kayıt tespit edilemedi. | Kaynaklarda kesin karşı birlik tespit edilemedi. | Belirsiz Doğrudan kaynak yok |
Birlik Komutanları ve Önemli Personel
| Rütbe | Adı Soyadı | Görev | Tarih | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Albay | İzzettin Çalışlar | I. Grup Komutanı; 15 Eylül 1921'den itibaren 1. Kolordu Komutanı | KAY-0019; KAY-0020; KAY-0012 | |
| Albay (12 Eylül 1921'de Mirliva) | Mehmet Rüştü Sakarya | 61. Tümen Komutanı | KAY-0020; KAY-0012 | |
| Yarbay | Şemsettin Salur | Komuta/Görev | KAY-0020 | |
| Binbaşı | Ömer İskender Erdener | Komuta/Görev | KAY-0020 | |
| Albay | Mustafa Münip Uzsoy | Polatlı Mevki Komutanı | KAY-0012 | |
| Binbaşı | Cemil | Komuta/Görev | KAY-0020 | |
| Binbaşı | Şerif | Komuta/Görev | KAY-0020; KAY-0022 | |
| Binbaşı | Şevki Savaşçı | Komuta/Görev | KAY-0020; KAY-0022 | |
| Yarbay | Mehmet Sabit Noyan | 190. Alay Komutanı | KAY-0020; KAY-0022; KAY-0012; KAY-0051 |