Çal Dağı

Genel Bilgiler

• Yer türü: Dağ
• Doğrulama: Tek Kaynak

Alternatif ve Tarihî Adlar

• Çaldağı (Kaynakta geçen yazım / 1921)
• Çaldağı (Kaynakta geçen yazım / 1921)

Tarihî Önemi ve Açıklama

30 Ağustos-12 Eylül 1921 muharebe alanı.

İlgili Birlikler

ANA veritabanındaki olay ve ilişki kayıtlarında bu yerle bağlantılı olup sitede sayfası bulunan birlikler:

• 15. Tümen
• 11. Tümen
• 24. Tümen
• 57. Tümen
• 190. Alay
• 68. Alay
• 70. Alay
• 39. Alay
• 30. Alay
• 45. Alay
• 56. Alay
• 38. Alay

İlgili Komutanlar

• Mehmet Sabit Noyan

Kronolojik Olay Dizisi

1. 1921-01-01 — Çaldağı Muharebesi'ne ait kroki olduğu ihtimali [1287/124] — Çaldağı Muharebesi'ne ait kroki olduğu ihtimali
2. 1921-08-20 — Çaldağı'nda kurulan telefon hattı. [1287/41] — Çaldağı'nda kurulan telefon hattı.
3. 1921-08-20 — Çal dağındaki düşmanın güneye hareket ettiği. [1207/71] — Çal dağındaki düşmanın güneye hareket ettiği.
4. 1921-08-20 — Çaldağı'ndaki düşmanın güneybatı istikametinde hareket ettiği. [1207/74] — Çaldağı'ndaki düşmanın güneybatı istikametinde hareket ettiği.
5. 1921-08-20 — Kozağaç'ın kuzeybatısında görülen düşmanın Çaldağı arasında kayıp olduğu. [1207/82] — Kozağaç'ın kuzeybatısında görülen düşmanın Çaldağı arasında kayıp olduğu.
6. 1921-08-20 — Bir yürüyüş kolunun Çaldağı Boğazı'nda yürüyüşte olduğu. [1208/114] — Bir yürüyüş kolunun Çaldağı Boğazı'nda yürüyüşte olduğu.
7. 1921-08-22 — Çaldağı'nda seçilen gözetleme mahallinin konumunun iyi olduğu. [1208/139] — Çaldağı'nda seçilen gözetleme mahallinin konumunun iyi olduğu.
8. 1921-08-29 12:00 — IV. Grup Çaldağı-Sabanca hattını takviye etti — Kemalettin Sami, 1. Süvari Tümeni ile Mürettep Kolordu'dan piyade unsurlarını Çaldağı-Sabanca açığını kapatmak üzere görevlendirdi.
9. 1921-08-29 22:30 — 30 Sayılı Cephe Emri ile gruplar arası hat düzenlendi — Batı Cephesi emriyle IV. Grup sol kanadını Soğluca'ya uzatacak, 1. Süvari Tümeni ve gönderilen piyade alayı Sabanca Vadisi'ni kapatacak, III. Grup ile sıkı irtibat kuracaktı.
10. 1921-08-29 — Düşmanın iki alayının Çaldağı'na ilerlediği. [1288/40] — Düşmanın iki alayının Çaldağı'na ilerlediği.
11. 1921-08-30 14:00 — Yunan 10. Tümeni Çaldağı batısına taarruz etti — Yunan 10. Tümeni 28. ve 30. Alaylarla Çaldağı batısı-Babayakup yönünde taarruza geçti; 1. Süvari Tümeni geri çekildi.
12. 1921-08-30 20:10 — İsmet Paşa Çaldağı'nın tutulmasını emretti — İsmet Paşa, III. Grup Komutanı Yusuf İzzet Paşa'ya Çaldağı'nın mutlaka tutulmasını; 15. ve 57. Tümenlerden topçu destekli kuvvet gönderilmesini bildirdi.
13. 1921-08-30 – 1921-09-12 — Çal Dağı Muharebeleri — Çal Dağı muharebeleri.
14. 1921-08-30 — Elliyedinci Fırka'dan bir alayın Çaldağı'na gönderildiği. [1286/92] — Elliyedinci Fırka'dan bir alayın Çaldağı'na gönderildiği.
15. 1921-08-31 01:50 — IV. Grup gece Çaldağı durumunu raporladı — Kemalettin Sami, düşmanın Çaldağı orta/doğu kesimine girdiğini, 1. Süvari Tümeninin Karayavşan'dan Ahırlıkuyu üzerinden sevk edildiğini bildirdi.
16. 1921-08-31 02:00 — 31 Sayılı Cephe Emri Çaldağı savunmasını önceliklendirdi — Batı Cephesi, Çaldağı'nın kesin tutulmasını, 15. Tümen çoğunluğunun bölgeye sevkini ve 57. Tümenin ihtiyatta kullanılmasını emretti.
17. 1921-08-31 15:20 — 15. ve 24. Tümenler Çaldağı'nda koordineli karşı taarruza geçti — III. Grup raporuna göre 15. Tümenin taarruzu gelişti, 24. Tümen yanaştı; Çaldağı blokunun büyük kısmı geri alındı ve beş önemli tepenin zapt edildiği bildirildi.
18. 1921-08-31 18:10 — 190. Alay ağır kayıplar sonrası Karayavşan'a çekildi — 190. Alay, ağır zayiat sonrası batı kesimden çekilerek Karayavşan yönünde toplandı; 1. Süvari Tümeniyle birlikte yeniden düzenlenmesi istendi.
19. 1921-08-31 — Çal Dağı'nın kamilen düşman elinde olduğu. [1285/134] — Çal Dağı'nın kamilen düşman elinde olduğu.
20. 1921-08-31 — Çal Dağı civarında cereyan eden muharebeler. [1285/140] — Çal Dağı civarında cereyan eden muharebeler.
21. 1921-08-31 — Düşmanın, Çaldağı'nın garbındaki tarassut tepesinde olduğu. [1286/17] — Düşmanın, Çaldağı'nın garbındaki tarassut tepesinde olduğu.
22. 1921-08-31 — Üçüncü Grub'un Çaldağı'nı işgal edeceği. [1288/42] — Üçüncü Grub'un Çaldağı'nı işgal edeceği.
23. 1921-08-31 — Çaldağı'ndaki tepe istikametinde ilerlenmesi. [1405/31] — Çaldağı'ndaki tepe istikametinde ilerlenmesi.
24. 1921-09-02 03:00 — haymana-caldagi-savunma/" data-smm-record-id="OLY-003289">33 Sayılı Cephe Emri Haymana-Çaldağı hattının sonuna kadar savunulmasını emretti — Batı Cephesi Haymana'nın son ihtiyatlarla savunulmasını, açıklıkların kapatılmasını ve IV. Grup topçusunun Çaldağı faaliyetini baskılamasını emretti.
25. 1921-09-02 19:00 — Yunan birlikleri Çaldağı'nın tamamını ele geçirdi — Yunan 2. ve 10. Tümenlerinin taarruzları sonucunda 1140 Rakımlı Tepe dahil Çaldağı'nın hâkim kesimleri Yunanların eline geçti; 15. ve 24. Tümenler doğuya çekildi.
26. 1921-09-02 22:30 — Sabri Bey Çaldağı'nın düşüşünü saatleriyle raporladı — Mülazım-ı evvel Sabri Bey; 17:30'dan itibaren 30., 45., 56. ve 38. Alayların durumunu, 1140 Rakımlı Tepe'nin kaybını ve yeni gece savunma tertibini raporladı.
27. 1921-09-02 — Altmışsekizinci Alay'ın Çal Cephesi'ne hareketi. [1290/130] — Altmışsekizinci Alay'ın Çal Cephesi'ne hareketi.
28. 1921-09-02 — Düşmanın Çal Dağı'nı kamilen işgal ettiği. [1290/131] — Düşmanın Çal Dağı'nı kamilen işgal ettiği.
29. 1921-09-02 — Düşmanın Çaldağı'na yaptığı taarruz neticesinde Çal Cephesi birliklerinin çekildiği. [1286/124] — Düşmanın Çaldağı'na yaptığı taarruz neticesinde Çal Cephesi birliklerinin çekildiği.
30. 1921-09-02 — Düşmanın Çaldağı'nı aldığı. [1288/48] — Düşmanın Çaldağı'nı aldığı.
31. 1921-09-02 — Çal Dağı'nın önem kazandığı hususunda verilen malumat. [1289/124] — Çal Dağı'nın önem kazandığı hususunda verilen malumat.
32. 1921-09-03 — Çaldağı tepeleri aralarında bir alay kadar düşman ordugahları görüldüğü. [1286/20] — Çaldağı tepeleri aralarında bir alay kadar düşman ordugahları görüldüğü.
33. 1921-09-04 15:00 — Yunan 2. Tümeni Ahırlıkuyu yönünde yoklama taarruzu yaptı — Yunan 2. Tümeninden yaklaşık alay kuvveti Çaldağı'ndan Ahırlıkuyu yönünde ilerledi; Türk topçusu tarafından durduruldu.
34. 1921-09-04 — Arif Efendi kumandasındaki süvari takımının Onbirinci Fırka Süvari Bölüğü ile birlikte Şeyhali-Çaldağı arasında keşif yapmaları. [1405/36] — Arif Efendi kumandasındaki süvari takımının Onbirinci Fırka Süvari Bölüğü ile birlikte Şeyhali-Çaldağı arasında keşif yapmaları.
35. 1921-09-05 — Çaldağı Muharebesi'nde Otuzdokuzuncu Alay'dan bir kısım efradın Onbeşinci Fırka Kıtaatı'na karıştığı, bunların iadeleri. [1289/135] — Çaldağı Muharebesi'nde Otuzdokuzuncu Alay'dan bir kısım efradın Onbeşinci Fırka Kıtaatı'na karıştığı, bunların iadeleri.
36. 1921-09-06 — Çaldağı mıntıkasındaki düşman kuvvetleri. [1149/133] — Çaldağı mıntıkasındaki düşman kuvvetleri.
37. 1921-09-06 — Çaldağı kuzeyinde keşif taarruzu ile düşmanın mevzilerinden atıldığı. [1172/138] — Çaldağı kuzeyinde keşif taarruzu ile düşmanın mevzilerinden atıldığı.
38. 1921-09-06 — 37 Sayılı Cephe Emri karşı taarruz hazırlığını düzenledi — Batı Cephesi mevcut hattın tutulmasını, IV. ve XII. Grupların karşı taarruz hazırlığında bulunmasını emretti.
39. 1921-09-08 09:20 — Hava keşfi Çaldağı'ndaki Yunan kuvvetlerinin azaldığını bildirdi — Hava keşfi Çaldağı'ndaki Yunan birliklerinin belirgin biçimde azaldığını ve Sivri-Sarıhalil yönünde hareket görüldüğünü bildirdi.
40. 1921-09-08 — Çaldağı Muharebesi'nde kaybolan üç subay ile 25 erin Üçüncü Grub'ta olup olmadıklarının sorulduğu. [1289/143] — Çaldağı Muharebesi'nde kaybolan üç subay ile 25 erin Üçüncü Grub'ta olup olmadıklarının sorulduğu.
41. 1921-09-08 — Karatepe'nin geri alınması taarruzunda ve Çaldağı Muharebesinde zabitan ve erat zayiatı. [1405/37] — Karatepe'nin geri alınması taarruzunda ve Çaldağı Muharebesinde zabitan ve erat zayiatı.
42. 1921-09-09 — Çaldağı'ndaki düşmanın dağın eteklerinde tahkimatta bulunduğu. [1382/119] — Çaldağı'ndaki düşmanın dağın eteklerinde tahkimatta bulunduğu.
43. 1921-09-09 — 11. Tümen Çaldağı'na saldırı hazırlığı yaptı — XII. Grup planında 11. Tümenden iki taburun Ahırlıkuyu doğusundan Çaldağı'na taarruz etmesi kararlaştırıldı.
44. 1921-09-10 — 11. Tümen Çaldağı kuzeydoğu yamacına taarruz etti — 11. Tümen taarruz grupları kuzey sırtlarından ilerledi; Yunan 34. Alayı ve topçu ateşiyle ağır kayıp verdi. Bir Türk taburu kuzeydoğudaki bir tepede tutunmayı başardı.
45. 1921-09-11 — Yunan birlikleri Çaldağı'ndan genel çekilme emri aldı — Yunan birliklerine Çaldağı'nın tutulması emri verildikten sonra akşam genel çekilme düzeni oluşturuldu; 34. Alay artçı, diğer alaylar çekilme hazırlığı yaptı.
46. 1921-09-12 10:00 — 70. Alay Çaldağı batı sırtlarını ele geçirdi — 11. Tümenin 70. Alayı Çaldağı batı sırtlarını aldı; öğleye doğru Türk bayrağı zirveye dikildi.
47. 1921-09-12 22:00 — XII. Grup Çaldağı'nı tamamen geri aldı ve Sivri'ye ilerledi — XII. Grup Çaldağı'nı bütünüyle ele geçirerek Sivri yönüne ilerledi; 11. Tümen gün içinde Sivri'ye ulaştı.
48. 1921-09-13 — Çaldağı kesin olarak Türk kontrolüne geçti — Çaldağı Türk kontrolünde kaldı; XII. Grup geri çekilen Yunan artçılarını takip etti. Kaynak Yunan 10. ve 2. Tümenlerinin Tekeköy ve Beşköprü yönlerinden çekildiğini bildirir.

İlgili Tepeler ve Mevkiler

• 1140 Rakımlı Tepe — Parçası / zirvesi / 1140 Rakımlı Tepe Çaldağı blokunun doğu/yüksek zirvesi olarak anlatılır.
• Çardaktepe — Parçası / zirvesi / Çardaktepe Çaldağı batı bölümündeki hâkim tepedir.
• Gölçeşmesi Yaylası — Yakın çevre / Gölçeşmesi Yaylası Çaldağı batı/güneybatı muharebe kesimindedir.
• Ardıçdağı — Yakın çevre / Ardıçdağı Çaldağı'nın doğu kesimiyle bağlantılı harekât alanıdır.

Kaynaklar ve Atıflar

• KAY-0020 – Kurtuluş Savaşı’nda Sakarya Meydan Muharebesi, Anıtlar ve Şehitlikleri — KAY-0020 doğrudan kayıt dayanağı
• KAY-0049 – Cerideler – İSH Kataloğu Arşiv Belgesi Derlemesi; Basılı Sayfa1 satır 33 — Çal Dağı/Çaldağı kayıtları.
• KAY-0051 – Sakarya Meydan Muharebesi’nde Çaldağı’nın Önemi; Basılı 15-180, PDF 29-194 — KAY-0051 doğrudan kayıt dayanağı

Kaynak / araştırma notu: KAY-0020 s.56. KAY-0049'da 'Çaldağı' yazımı geçer; YER_ADLARI tablosuna kaynak yazımı olarak eklendi.