Yunan Tarafı 22 Günlük Kronolojisi

Yunan 1. Tümeni

Konum: Mangal Dağı

14.45’ten itibaren Mangal Dağı taarruzu; 1/38 Efzun ve 4. Piyade alayları ön hatta.

Karşısındaki birlikler: 5. Tümen

Kaynak: KAY-0055 s.103-109 / PDF s.13-19

Yunan 1/38. Efzun Alayı

Konum: Mangal Dağı

14.45’te Mangal Dağı’na taarruz; ana hatta 500-600 m yaklaşınca ateşle yavaşladı.

Karşısındaki birlikler: 5. Tümen / 14. Alay

Kaynak: KAY-0055 s.104-105 / PDF s.14-15

Yunan 4. Piyade Alayı

Konum: Kirazoğlu güney tepeleri

14.45’te taarruz ederek hedefini işgal etti; sonra doğuya sevk edildi.

Karşısındaki birlikler: 5. Tümen

Kaynak: KAY-0055 s.104-105 / PDF s.14-15

Yunan 5. İhtiyat Piyade Alayı

Konum: Mangal Dağı yönü

1/38. Efzun Alayını takviye etti.

Karşısındaki birlikler: 5. Tümen

Kaynak: KAY-0055 s.104-105 / PDF s.14-15

Yunan 12. Tümeni

Konum: Kokar batısı → Mollaresul Tepeleri

9. Türk Tümeninin emniyet kuvvetlerini geri atarak Mollaresul Tepelerini işgal etti.

Karşısındaki birlikler: 9. Tümen

Kaynak: KAY-0055 s.103 / PDF s.13

Yunan 1. Tümeni

Konum: Mangal Dağı

Türk tahliyesi sonrası sabah Mangal Dağı işgalini tamamladı.

Kaynak: KAY-0055 s.110-111 / PDF s.20-21

Yunan 3. Tümeni

Konum: Yıldız Deresi

3. Yunan Kolordusunun 24 Ağustos saat 14.00 taarruzunda Yıldız Deresi boyunca 61. Tümen cephesine saldırdı; ilk taarruz kırıldı. Kuzeydoğuya yönelerek saldırıyı sürdürmek istediğinde 57. Tümen tarafından durduruldu.

Karşısındaki birlikler: 61. Tümen; 57. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.389 / PDF s.196

Yunan 7. Tümeni

Konum: Beylikköprü; Höyükler

Gece yarısı Beylikköprü'nün hemen güneyindeki sazlıklar içindeki önceden kurulmuş köprüden Sakarya'yı geçti; 143. Alayı doğu sırtlarından geri attı. Türk 1. Tümeninin karşı saldırısıyla Beylikköprü önlerine kadar sürüldü; gece muharebesi sonunda Höyükler çizgisinde tutundu. Kaynağa göre saat 23.00'e dek kuvvetlerinin ve ağırlıklarının bir kısmını Sakarya'nın batısına geçirdi.

Karşısındaki birlikler: 143. Alay; 1. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.388-389 / PDF s.196

Yunan 10. Tümeni

Konum: Baraközü Deresi

3. Yunan Kolordusunun 24 Ağustos saat 14.00 taarruzunda Baraközü Deresi boyunca ilerledi; 5. Kafkas Tümeni tarafından karşılanıp kırıldı ve durduruldu.

Karşısındaki birlikler: 5. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.389 / PDF s.196

Yunan 1. Tümeni

Konum: Türbe Tepe; Gedik; Tepeköy batısı

Saat 03.00'te 12. Yunan Tümeniyle birlikte Türbe Tepe'ye saldırdı. Tepe'nin boşaltılmasından sonra ilerlemeyi sürdürdü; Gedik–Tepeköy batısı yönünde 3. Kafkas Tümeninin saat 07.45'te başlayan karşı taarruzuyla karşılaştı ve yakın süngü muharebelerinden sonra tepelerden geri atıldı.

Karşısındaki birlikler: 7. Tümen; 3. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.391-392 / PDF s.197-198

Yunan 2. Tümeni

Konum: 15. Tümen cephesi

Saat 03.00'te 15. Türk Tümeni cephesine taarruz etti. Yaklaşık beş saat süren yakın/süngü muharebesinin ardından taarruz saat 08.00'e doğru kırıldı; 15. Tümenin karşı taarruzuyla geri püskürtüldü.

Karşısındaki birlikler: 15. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.391 / PDF s.197

Yunan 5. Tümeni

Yunan 2. Kolordusu Komutanı Prens Andrew tarafından, Türbe Tepe sonrası güç durumda kalan 1. Yunan Tümenine yardım için 13. Tümenle birlikte ileri sürüldü. KAY-0094, iki tümenin toplam 1.300 savaş dışı kayıp verdiğini aktarır; sayı kaynak iddiası olarak korunmuştur.

Karşısındaki birlikler: Türk I. Grup kuvvetleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.395 / PDF s.199

Yunan 12. Tümeni

Konum: Türbe Tepe

Saat 03.00'te 1. Yunan Tümeniyle birlikte Türbe Tepe'ye saldırdı; 7. Türk Tümeni geri çekilince tepe sabah saat 09.00 civarında Yunan işgaline girdi. Gün içindeki Türk karşı taarruzuyla Türbe Tepe yeniden kaybedildi.

Karşısındaki birlikler: 7. Tümen; 3. Kafkas Tümeni; 57. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.391 ve s.397 / PDF s.197 ve s.200

Yunan 13. Tümeni

Konum: Mangal Dağı kesimi

Mangal Dağı kesimindeki Türk taarruz kuvvetlerine karşı karşı taarruza katıldı. KAY-0094'e göre Yunan 2. Kolordusu Komutanı Prens Andrew tarafından 1. Yunan Tümenine yardım için 5. Tümenle birlikte ileri sürüldü; 4. Türk Tümeni ve 47. Bağımsız Alay/Topal Osman Alayı karşısındaki çarpışmalarda kaynak 54 subay ve 800 erin ölü veya yaralı olarak kaybedildiğini bildirir.

Karşısındaki birlikler: 4. Tümen; 47. Alay

Kaynak: KAY-0034 basılı s.227 / PDF s.229 | KAY-0094 basılı s.395 / PDF s.199

Yunan 3. Kolordusu

KAY-0094'e göre 3. Yunan Kolordusunun bir tümeni Polatlı yönünde taarruz ederken diğer iki tümeni cephenin orta kesiminde 3. ve 4. Grup tümenlerine ağır topçu desteğiyle saldırdı. Türk savunması bu yarma girişimini durdurdu.

Karşısındaki birlikler: III. Grup; IV. Grup

Kaynak: KAY-0094 basılı s.400-401 / PDF s.202

Yunan 5. Tümeni

Konum: Köseaptallı–Sinanlı; Sinanlı–Çeltikli

Yunan 2. Kolordusunun 26 Ağustos sabahı başlayan kuşatma harekâtında 13. Tümenle birlikte 23. Tümen cephesine ilerledi. Öğleye doğru Köseaptallı–Sinanlı çizgisine ulaştı; Sinanlı–Çeltikli yönünde ağır topçu desteğiyle ilerlemesini sürdürdü.

Karşısındaki birlikler: 23. Tümen; I. Grup

Kaynak: KAY-0094 basılı s.404-405 / PDF s.204

Yunan 7. Tümeni

Konum: Beylikköprü–Polatlı; Çekirdeksiz; Beştepeler

Saat 07.00'de iki koldan Polatlı genel yönünde taarruza geçti. Kuzey kolu Çekirdeksiz batısı-demiryolu batısı hattındaki 1. Tümene, güney kolu Beştepeler yönündeki 17. Tümene saldırdı. Yaklaşık on üç saatlik muharebede yalnızca yaklaşık 6 km ilerleyebildi; kaynak Polatlı'nın hâlâ yaklaşık 12 km uzakta kaldığını belirtir.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.400-401 / PDF s.202

Yunan 9. Tümeni

KAY-0094'e göre Yunan 2. Kolordusunun yan ve gerisini koruyan yedek kuvvet olarak geride tutuldu. Ordu irtibat subayı Albay Vernardos 9. Tümenin Karacaören yönünde geniş kuşatma için ileri sürülmesini önerdi; Kolordu Komutanı Prens Andrew bu öneriyi kabul etmedi ve tümen ileri sürülmedi.

Karşısındaki birlikler: Doğrudan karşı Türk birliği belirtilmiyor.

Kaynak: KAY-0094 basılı s.406-407 / PDF s.205

Yunan 13. Tümeni

Kale Groto muharebesine katıldı; Kara Tepe yönüne taarruz edip tepeyi sert muharebeden sonra ele geçirdi. • KAY-0094: Yunan 2. Kolordusunun kuşatma harekâtında 5. Tümenle birlikte 23. Tümen cephesine ilerledi; saat 16.30'da Türk mevzilerine girmeyi başardı ve tümenler arasına sarkma tehlikesi yarattı. 4. Tümenin karşı taarruzu ilerlemeyi bir süre durdurdu.

Karşısındaki birlikler: 23. Tümen; 24. Tümen; 4. Tümen

Kaynak: ATF-004695 | KAY-0094 basılı s.404-405 / PDF s.204

Çangaridis Müfrezesi

Konum: Burunsuz yönü

Yunan 2. Kolordusunun kuşatma harekâtında 2. Süvari Tümeni cephesine, Burunsuz yönünde ilerledi.

Karşısındaki birlikler: 2. Süvari Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.404-405 / PDF s.204

Yunan 2. Tümeni

Gece yoğun topçu hazırlığından sonra 15. Tümen cephesine hücum ederek Çiftetepeler'i ele geçirdi.

Karşısındaki birlikler: 15. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.411-413 / PDF s.207-208

Yunan 3. Tümeni

IV. Grup cephesinde gün boyu harekât yürüttü; 8., 61. ve 5. Kafkas Tümenlerinin savunması karşısında sonuç alamadı.

Karşısındaki birlikler: 8. Tümen; 61. Tümen; 5. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.416 / PDF s.210

Yunan 5. Tümeni

Saat 06.00'da 24. Tümen kesiminde harekâta başladı; güney kanatta 5. Tümen ve 3. Süvari Tümeni karşısındaki kuşatma baskısının ana unsurlarından biriydi.

Karşısındaki birlikler: 24. Tümen; 5. Tümen; 3. Süvari Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.416-417 / PDF s.210

Yunan 7. Tümeni

Demiryolunu aşarak Polatlı batısındaki Pınar-Ezineli hattında 1. Tümen mevzilerine ve Beştepeler yönünde 17. Tümen cephesine yöneldi; her iki yönde de durduruldu.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.416 / PDF s.210

Yunan 10. Tümeni

IV. Grup cephesinde gün boyu harekât yürüttü; 8., 61. ve 5. Kafkas Tümenlerinin savunması karşısında sonuç alamadı.

Karşısındaki birlikler: 8. Tümen; 61. Tümen; 5. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.416 / PDF s.210

Yunan 1. Tümeni

KAY-0094: 1. Yunan Tümeni Karlık Dağı-Dikilitaş yönünde ilerleyerek II. ve III. Gruplar arasından Haymana yönünde yarma girişiminde bulundu; 3. Kafkas Tümeni 7. Alayın direnişi ve takviye çabalarıyla karşılandı.

Karşısındaki birlikler: 3. Kafkas Tümeni; 7. Alay

Kaynak: KAY-0094 basılı s.423-424 / PDF s.214

Yunan 3. Tümeni

KAY-0094: 3. Yunan Tümeni, 10. Yunan Tümeniyle birlikte IV. Grup cephesinde 61. ve 5. Kafkas Tümenlerine saldırdı; saat 17.30 sonrası Yassıtepe'de 61. Tümenin ilk siperlerine girdi ancak Türk karşı taarruzu ve süngü hücumlarıyla geri atıldı.

Karşısındaki birlikler: 61. Tümen; 5. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.422-423 / PDF s.213

Yunan 5. Tümeni

KAY-0094: 5. Yunan Tümeni, 13. Yunan Tümeniyle birlikte 2. Yunan Kolordusunun güneyden kuşatma harekâtını gece boyunca sürdürdü; I. Grup emrindeki 4., 7. ve 23. Tümenler bu baskıyı karşıladı.

Karşısındaki birlikler: I. Grup; 4., 7. ve 23. Tümenler

Kaynak: KAY-0094 basılı s.425-426 / PDF s.214-215

Yunan 7. Tümeni

KAY-0094: 7. Yunan Tümeni gün doğmadan Gordion yönünde saldırdı; 1. Tümen topçu ateşiyle ilk saldırıyı geri çevirdi. Öğleden sonra Beştepeler yönüne çevrilen yeni saldırı 17. Tümeni Beştepeler-Velidede hattından geri çekilmeye zorladı.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.425-426 / PDF s.214-215

Yunan 9. Tümeni

KAY-0094: 9. Yunan Tümeni güney kanattaki harekâtta 13. Yunan Tümenini destekledi; 13. Tümenin 4. Tümen cephesine yaptığı saldırıda kuvvet dengesini Yunan tarafı lehine artırdı.

Karşısındaki birlikler: 4. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.426-429 / PDF s.215-216

Yunan 10. Tümeni

KAY-0094: 10. Yunan Tümeni, 3. Yunan Tümeniyle birlikte IV. Grup cephesinde 61. ve 5. Kafkas Tümenlerine saldırdı; sabah ve saat 17.30 sonrası yinelenen hücumlar Türk savunması karşısında sonuç vermedi.

Karşısındaki birlikler: 61. Tümen; 5. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.422-423 / PDF s.213

Yunan 13. Tümeni

KAY-0094: 13. Yunan Tümeni 9. Yunan Tümeninden destek alarak 4. Tümen cephesine saldırıyı güneş doğarken şiddetlendirdi; 2. Gruptan yetişen 11. ve 25. Alayların desteğiyle 4. Tümen mevzilerini korumayı başardı.

Karşısındaki birlikler: 4. Tümen; 11. Alay; 25. Alay

Kaynak: KAY-0094 basılı s.426-429 / PDF s.215-216

Yunan 3. Tümeni

Konum: IV. Grup cephesi; Toydemir kesimi

KAY-0094: Yunan 3. Tümeni, 10. Tümenle birlikte gece boyunca IV. Grup cephesindeki 8., 61. ve 5. Kafkas Tümenlerine saldırdı. Sabah Toydemir sırtlarındaki yoğun topçu baskısı 5. Kafkas Tümenini geri çekilmeye zorladı; Toydemir ele geçirildi.

Karşısındaki birlikler: 8. Tümen; 61. Tümen; 5. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.431-432 / PDF s.217-218

Yunan 7. Tümeni

Konum: Ezineli; Çekirdeksiz batısı

KAY-0094: Güçlendirilmiş 7. Yunan Tümeni gece baskınıyla Ezineli'yi ele geçirip Çekirdeksiz köyü batısına yaklaştı. Gün doğarken 1. ve 17. Türk Tümenlerinin topçu destekli karşı taarruzuyla Ezineli ve Çekirdeksiz batısından çıkarıldı; gün boyu Polatlı yönündeki yinelenen saldırıları sonuç vermedi.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.430-431 / PDF s.217

Yunan 10. Tümeni

Konum: IV. Grup cephesi; Toydemir kesimi

KAY-0094: Yunan 10. Tümeni, 3. Tümenle birlikte gece boyunca IV. Grup cephesindeki 8., 61. ve 5. Kafkas Tümenlerine saldırdı. Sabah Toydemir sırtlarına yönelen yoğun topçu ve piyade baskısı 5. Kafkas Tümeninin geri çekilmesine ve Toydemir'in ele geçirilmesine katkı sağladı.

Karşısındaki birlikler: 8. Tümen; 61. Tümen; 5. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.431-432 / PDF s.217-218

Yunan 1. Kolordusu

KAY-0094: Papoulas'ın gün içindeki emir değişiklikleri nedeniyle Yunan 1. Kolordusu ancak öğleden sonra Ardıç bölgesine ilerleyebildi; akşama doğru 15. ve 57. Türk Tümen cephelerine yanaştı.

Karşısındaki birlikler: 15. Tümen; 57. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.444-445 / PDF s.224

Yunan 2. Kolordusu

KAY-0094: Prens Andrew sabah 5. Tümeni ileri sürdü, 9. ve 13. Tümenleri 1. Kolordunun sağına ilerlemeye hazırladı. Papoulas daha sonra 9. ve 13. Tümenleri 3. Kolorduyu desteklemek üzere İnlerkatrancı'ya gönderdi; öğleden sonraki yeni hava raporu üzerine emir geri çevrildi ve tümenler akşama doğru I. Grup yönünde saldırıya döndü.

Karşısındaki birlikler: I. Grup

Kaynak: KAY-0094 basılı s.442-446 / PDF s.223-225

Yunan 3. Kolordusu

KAY-0094: 3. Yunan Kolordusu öğleye doğru harekete geçti; 7. Tümen Polatlı yönünde, 3. Tümen Toydemir üzerinden, 10. Tümen Sabanca üzerinden Çal Dağı yönünde saldırdı.

Karşısındaki birlikler: Türk kuzey ve Çal Dağı savunma birlikleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.443-444 / PDF s.224

Yunan 3. Tümeni

KAY-0094: 3. Yunan Tümeni 3. Kolordu harekâtı içinde Toydemir üzerinden Çal Dağı yönünde saldırdı; 17., 61., 5. Kafkas ve 1. Süvari Tümenlerinin savunmasıyla karşılaştı.

Karşısındaki birlikler: 17. Tümen; 61. Tümen; 5. Kafkas Tümeni; 1. Süvari Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.443-444 / PDF s.224

Yunan 5. Tümeni

KAY-0094: 5. Yunan Tümeni sabah 07.00'de XII. Grup birliklerine saldırdı; öğleye doğru baskısını artırdı. Saat 13.00'e doğru saldırı güçlükle kırıldı; daha sonra 9. ve 13. Tümenlerin geri dönmesiyle güney kanat baskısı yeniden arttı.

Karşısındaki birlikler: XII. Grup; I. Grup

Kaynak: KAY-0094 basılı s.445-446 / PDF s.224-225

Yunan 7. Tümeni

KAY-0094: 7. Yunan Tümeni 30 Ağustos'ta batıdan Polatlı yönünde yeniden saldırdı; Türk savunması bir miktar toprak kaybıyla saldırıyı durdurdu.

Karşısındaki birlikler: Türk Polatlı savunma birlikleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.443-444 / PDF s.224

Yunan 9. Tümeni

KAY-0094: 9. Yunan Tümeni sabah 1. Kolordunun sağ yanına ilerleme hazırlığı yaptı; ardından 3. Kolorduyu desteklemek üzere İnlerkatrancı'ya yöneltildi. Öğleden sonraki yeni emirle geri çevrildi ve akşama doğru I. Grup mevzilerine yöneldi.

Karşısındaki birlikler: I. Grup

Kaynak: KAY-0094 basılı s.442-446 / PDF s.223-225

Yunan 10. Tümeni

Konum: Babayakup; Çal Dağı

Yunan 10. Tümeni Çaldağı batısına taarruz etti: Yunan 10. Tümeni 28. ve 30. Alaylarla Çaldağı batısı-Babayakup yönünde taarruza geçti; 1. Süvari Tümeni geri çekildi. Sonuç: Çaldağı batı kesiminde tehlikeli gedik oluştu.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 42-46, PDF s. 56-60

Yunan 13. Tümeni

KAY-0094: 13. Yunan Tümeni sabah 1. Kolordunun sağ yanına ilerleme hazırlığı yaptı; Papoulas'ın emriyle 3. Kolorduyu desteklemek üzere İnlerkatrancı'ya yöneltildi. Öğleden sonraki yeni emirle geri çevrildi ve akşama doğru I. Grup yönünde saldırıya döndü.

Karşısındaki birlikler: I. Grup

Kaynak: KAY-0094 basılı s.442-446 / PDF s.223-225

Yunan 28. Alayı

Konum: Babayakup; Çal Dağı; Çardaktepe

Yunan 10. Tümeni Çaldağı batısına taarruz etti: Yunan 10. Tümeni 28. ve 30. Alaylarla Çaldağı batısı-Babayakup yönünde taarruza geçti; 1. Süvari Tümeni geri çekildi. Sonuç: Çaldağı batı kesiminde tehlikeli gedik oluştu. • 190. Alay batı zirvesini süngü hücumuyla geri aldı: 190. Alay süngü hücumuyla Çaldağı batı zirvesini geri aldı ve Yunan 28. Alayını geri çekilmeye zorladı. Sonuç: Batı zirvesi geçici olarak Türk kuvvetlerinin eline geçti.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 42-46, PDF s. 56-60 | KAY-0051, basılı s. 49-50, PDF s. 63-64

Yunan 30. Alayı

Konum: Babayakup; Çal Dağı

Yunan 10. Tümeni Çaldağı batısına taarruz etti: Yunan 10. Tümeni 28. ve 30. Alaylarla Çaldağı batısı-Babayakup yönünde taarruza geçti; 1. Süvari Tümeni geri çekildi. Sonuç: Çaldağı batı kesiminde tehlikeli gedik oluştu.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 42-46, PDF s. 56-60

Yunan Küçük Asya Ordusu

KAY-0094: Papoulas 30 Ağustos boyunca çelişkili hava keşifleri üzerine emirlerini birkaç kez değiştirdi. İlk rapor Çal-Ardıç kesiminde 26.000 kişilik Türk kuvveti bulunduğunu bildirince 2. Kolordunun 9. ve 13. Tümenlerini İnlerkatrancı'ya yöneltti; daha sonra yalnız yaklaşık 2.000 kişilik kuvvet bulunduğunu ve Türklerin kuzeye çekildiğini belirten rapor üzerine yeniden genel ileri harekât emri verdi.

Karşısındaki birlikler: Türk Batı Cephesi

Kaynak: KAY-0094 basılı s.440-443 / PDF s.222-223

Yunan 2. Kolordusu

KAY-0094: Prens Andrew 31 Ağustos'ta taarruzu sürdürme kararı aldı. Planında 13. Tümen Kocadağ'a, 9. Tümen Sığırcık Çiftliği'ne, 5. Tümen Güzelcekale yönüne saldıracaktı. İki saatlik topçu hazırlığından sonra 13. ve 5. Tümenler taarruza geçti; kaynak 9. Tümenin hücuma kalkmayı reddettiğini ve olayın komutanı Albay Kalineski tarafından güçlükle bastırıldığını aktarır.

Karşısındaki birlikler: Türk güney kanat birlikleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.452-453 / PDF s.228

Yunan 2. Tümeni

KAY-0094: 2. Yunan Tümeni 31 Ağustos sabahı Çal Dağı'na saldırdı; 57. Tümenin 39. Alayını dağıtarak dağın batı kıyılarından ilerledi. 15. Tümenin karşı taarruzu karşısında hızla geri atıldı ve Çal'ın büyük bölümü Türk kuvvetlerince geri alındı.

Karşısındaki birlikler: 57. Tümen; 15. Tümen; 24. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.447-451 / PDF s.226-227

Yunan 5. Tümeni

KAY-0094: Yunan 2. Kolordusu taarruz planında 5. Tümen Güzelcekale yönünde Türk güney kanadına ayrıldı. Sabah iki saatlik topçu hazırlığından sonra 13. Tümenle birlikte saldırıya geçti.

Karşısındaki birlikler: Türk güney kanat birlikleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.452-453 / PDF s.228

Yunan 7. Tümeni

KAY-0094: Albay Pelatis komutasındaki 7. Yunan Tümeni 31 Ağustos sabahı yoğun topçu ateşi desteğinde demiryolu boyunca ilerledi. Bir bölümü 1. Tümeni gösteri taarruzuyla yerinde tutarken ana kuvveti 17. Tümene yüklendi; saat 09.00'da Kartaltepe siperlerine girdi ve Türk birliklerini Polatlı çevresindeki yeni hatlara çekilmeye zorladı.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.454-455 / PDF s.229

Yunan 9. Tümeni

KAY-0094: 31 Ağustos Yunan 2. Kolordusu planında 9. Tümen Sığırcık Çiftliği yönünde taarruza ayrıldı. Kaynak, iki saatlik topçu hazırlığı sonrasında tümenin hücuma kalkmayı reddettiğini, Albay Kalineski'nin olayı güçlükle bastırdığını ve ele geçirilen bazı 9. Tümen askerlerinin olayı Türk subaylarına anlattığını aktarır.

Karşısındaki birlikler: Türk güney kanat birlikleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.452-453 / PDF s.228

Yunan 12. Tümeni

KAY-0094: 12. Yunan Tümeni 31 Ağustos sabahı Çal Dağı doğusundaki Ardıç tepeleri yönünde saldırdı. Bir alayı 57. Tümen mevzilerine girdi; mevziler birkaç kez el değiştirdi ve Türk karşı taarruz/süngü hücumlarıyla geri alındı.

Karşısındaki birlikler: 57. Tümen; 8. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.447-450 / PDF s.226-227

Yunan 13. Tümeni

KAY-0094: Yunan 2. Kolordusu planında 13. Tümen Kocadağ yönünde taarruza ayrıldı. Sabah iki saatlik topçu hazırlığından sonra 5. Tümenle birlikte saldırıya geçti; 9. Tümenin planlanan taarruza katılmadığı kaynak tarafından ayrıca aktarılır.

Karşısındaki birlikler: Türk güney kanat birlikleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.452-453 / PDF s.228

Yunan 1. Kolordusu

KAY-0094: General Kondilis komutasındaki Yunan 1. Kolordusu öğleden sonra üç tümenine Haymana yönündeki saldırıları şiddetlendirme emri verdi. 1. ve 12. Yunan Tümenleri Haymana'yı güney ve güneydoğudan saran sırtlara kadar ilerledi ancak kasabaya giremedi.

Karşısındaki birlikler: 8. Tümen; 57. Tümen; 3. Kafkas Tümeni

Kaynak: KAY-0094 basılı s.459-460 / PDF s.233

Yunan 1. Tümeni

KAY-0094: 1. Yunan Tümeni sabah erken saatlerde 3. Kafkas Tümenine baskı yaparak Mezartepe'den çekilmesine yol açtı. Türk süngü hücumuyla tepe kısa süre geri alınsa da topçu desteği olmayan 3. Kafkas Tümeni öğleye doğru yeniden çekildi. Gün sonunda Yunan 1. Tümeni Haymana'nın güneydoğusundaki üstün sırtlara ulaştı.

Karşısındaki birlikler: 3. Kafkas Tümeni; 8. Tümen; 57. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.459-460 / PDF s.233

Yunan 2. Tümeni

Konum: 1140 Rakımlı Tepe

Yunan 2. Tümeni Çaldağı doğusuna yeniden taarruz etti: Yunan 2. Tümeni Çaldağı doğu kesimine bütün gücüyle taarruz etti; yoğun muharebeye rağmen beklenen ilerlemeyi sağlayamadı. Sonuç: Taarruz başlangıçta durduruldu. • KAY-0094: Öğle saatlerinde 2. Yunan Tümeni yoğun topçu ateşiyle 15. Tümen mevzilerine yeniden saldırdı. Orta kesimde iki Türk taburu geçici geri çekildi; diğer taburlar ve topçu ateşi saldırıyı durdurdu. Öğleden sonra Albay Valetas'ın sağ kanada yönelttiği bir alaylık yeni hücum Türk süngü karşı taarruzlarıyla geri atıldı ve Yunan alayı Eskiçalış yönünde çekildi.

Karşısındaki birlikler: 15. Tümen; 24. Tümen

Kaynak: KAY-0051 basılı s.70 / PDF s.84 | KAY-0094 basılı s.455-456 / PDF s.230-231

Yunan 7. Tümeni

KAY-0094: 7. Yunan Tümeni gece boyunca Polatlı'ya yaklaşık üç kilometre mesafeden saldırıları yeniledi. Sabah demiryolunun kuzey ve güneyinden iki kolda baskıyı artırdı; Basrikaletepe güneyindeki hücum durduruldu, öğleden sonra 1. Tümenin sol mevzilerini ele geçirerek Polatlı'ya biraz daha yaklaştı. Demiryolunun güneyindeki saldırısı 17. Tümen topçusunca durduruldu.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.456-457 / PDF s.231

Yunan 12. Tümeni

KAY-0094: 12. Yunan Tümeni gün ağarırken üstün topçu desteğiyle Haymana'nın güneybatı/güney savunmasına saldırdı. 8. ve 57. Tümenleri ağır baskı altında geri itti; akşama doğru Haymana'yı güneyden saran sırtları ele geçirdi ancak kasabaya giremedi.

Karşısındaki birlikler: 8. Tümen; 57. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.459-460 / PDF s.233

Yunan 2. Kolordusu

KAY-0094: Prens Andrew komutasındaki Yunan 2. Kolordusu 2 Eylül'de saldırıya geçmedi; siper kazıp tahkimat yaparak savunma düzenine girdi. Kaynak, kolordunun Türk süvari kuvvetlerince kuşatılma ihtimalinden çekindiğini ve kuvvetlerinin bir kısmını merkeze kaydırdığını değerlendirir.

Karşısındaki birlikler: Türk I., XII. ve V. Grup unsurları

Kaynak: KAY-0094 basılı s.470-471 / PDF s.238-239 civarı

Yunan 2. Tümeni

Konum: Yeşilyurt; Çal Dağı; 1140 Rakımlı Tepe

Yunan birlikleri Çaldağı'nın tamamını ele geçirdi. • KAY-0094: 2. Yunan Tümeni yoğun topçu hazırlığından sonra Çal Dağı'na saldırdı. 12. Tümenin destek kuvvetleriyle üstünlük sağladı; 15. ve 24. Tümenleri geriletti ve gece yarısına doğru kuzey eteklerine kadar bütün Çal Dağı'nı ele geçirdi.

Karşısındaki birlikler: 15. Tümen; 24. Tümen

Kaynak: KAY-0051 basılı s.87-95 / PDF s.101-109 | KAY-0094 basılı s.463-464 / PDF s.234-235 civarı

Yunan 3. Tümeni

KAY-0094: 3. Yunan Tümeni saat 06.00 dolaylarında 5. Kafkas Tümeninin ilk siperlerine girdi ve aynı zamanda 61. Tümen mevzilerini zorladı. Gün boyunca karşılıklı taarruzlarla IV. Grup cephesinde ağır muharebe sürdü.

Karşısındaki birlikler: 5. Kafkas Tümeni; 61. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.464-465 / PDF s.235 civarı

Yunan 7. Tümeni

KAY-0094: 7. Yunan Tümeni sabahın erken saatlerinden itibaren Polatlı'yı almak üzere saldırdı. Basrikale çevresinde yoğun topçu ateşi ve piyade hücumu yaşandı; Türk takviyeleri tepe savunmasına katıldı ve kaynak anlatısında Yunan hücumu geri atıldı.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.467-469 / PDF s.237-238 civarı

Yunan 10. Tümeni

Konum: Yeşilyurt; Çal Dağı; 1140 Rakımlı Tepe

Yunan birlikleri Çaldağı'nın tamamını ele geçirdi. • KAY-0094: 10. Yunan Tümeni Sivri batısından Karayavşan yönünde ilerledi; IV. Grup ile Çal Cephesi arasındaki açıklığa sarktı ve Polatlı-Haymana karayolunun Şeyhali kesimine ulaştı.

Karşısındaki birlikler: IV. Grup; 5. Kafkas Tümeni; 61. Tümen

Kaynak: KAY-0051 basılı s.87-95 / PDF s.101-109 | KAY-0094 basılı s.464-466 / PDF s.235-236 civarı

Yunan 12. Tümeni

KAY-0094: 12. Yunan Tümeni saat 05.00'te Haymana savunmasına saldırdı. 8. ve 57. Tümen mevzilerini yoğun topçu ateşiyle baskıladı; öğleden sonra muharebe şiddetlendi ancak Türk savunması Yunan kuvvetlerini ilk siperlere yaklaşık iki kilometre kala durdurdu.

Karşısındaki birlikler: 8. Tümen; 57. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.467 / PDF s.237 civarı

Yunan 2. Kolordusu

KAY-0094: 2. Kolordu Kurmay Başkanı Albay Gavallias, Papoulas'a gönderdiği mektupta Türk çekilmesi genel değilse Ankara harekâtının sürdürülmesinin yeniden değerlendirilmesini, ordu savaş gücünün korunmasını ve zorunlu saldırı halinde sağ kanat kuşatması yerine sol kanattan yeni bir yığınak/taarruz düşünülmesini önerdi. Mektup 3 Eylül'de Papoulas karargâhındaki toplantıda okundu.

Karşısındaki birlikler: Türk sağ kanadı ve genel cephe

Kaynak: KAY-0094 basılı s.479-480 / PDF s.244 civarı

Yunan 9. Tümeni

KAY-0094: İsmet Paşa, 2 Eylül muharebeleri sonrasında 9. Yunan Tümeninin Ardıç kesimine getirilmiş olmasını yeni savunma düzeninde dikkate aldı. 3 Eylül'de Yunan ordusunun genel dinlenme/toparlanma emri nedeniyle büyük çaplı ileri hareket görülmedi.

Karşısındaki birlikler: Türk Haymana/Çal savunması

Kaynak: KAY-0094 basılı s.475-476 / PDF s.240-241 civarı

Yunan Küçük Asya Ordusu

KAY-0094: Papoulas'ın 2 Eylül akşamı verdiği dinlenme/toparlanma emri nedeniyle 3 Eylül'de Yunan cephesinde büyük saldırı görülmedi; birlikler tahkimat ve lojistik hareketlerle meşgul oldu. İnlerkatrancı'daki ordu karargâhında, Veliaht Prens George'un da bulunduğu toplantıda 2. Kolordu Kurmay Başkanı Gavallias'ın Ankara harekâtının sürdürülmesini sorgulayan mektubu tartışıldı.

Karşısındaki birlikler: Türk Batı Cephesi

Kaynak: KAY-0094 basılı s.475-480 / PDF s.240-244 civarı

Yunan 1. Kolordusu

Konum: Haymana-Kadıköy yönü

KAY-0094: Papoulas'ın emrinde 1. Yunan Kolordusunun sağ kanadı yerinde kalacak ve Kadıköy yönünde 3. Kolordunun saldırısını destekleyecekti. Kaynak gün sonunda 1. Kolordunun ana taarruza kalkmadığını yazar. KAY-0051 ise 2. Yunan Tümeninden yaklaşık alay kuvvetinin Ahırlıkuyu yönünde 15.00 civarı yoklama taarruzu yaptığını kaydeder; iki kayıt ana kolordu taarruzu ile yerel yoklama ayrımı korunarak birlikte tutuldu.

Karşısındaki birlikler: II./III. Grup Haymana savunması

Kaynak: KAY-0051 basılı s.105-107 / PDF s.119-121 | KAY-0094 basılı s.486,489-490 / PDF s.245-247

Yunan 2. Tümeni

Konum: Ahırlıkuyu; Çal Dağı

Yunan 2. Tümeni Ahırlıkuyu yönünde yoklama taarruzu yaptı: Yunan 2. Tümeninden yaklaşık alay kuvveti Çaldağı'ndan Ahırlıkuyu yönünde ilerledi; Türk topçusu tarafından durduruldu. Sonuç: Yunan ilerleyişi Ahırlıkuyu önünde durdu.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 105-107, PDF s. 119-121

Yunan 3. Kolordusu

Konum: IV. Grup cephesi; Polatlı yönü

KAY-0094: 3. Yunan Kolordusu 05.30'da Basriköy Tepeleri-Tobak Dağı, ardından Kargalı-Türkhöyüğü hedefleriyle saldırıya başladı. Sabah ilk aşamada Türk birliklerini yerinden sökemedi; IV. Grup/61. Tümen direnişi nedeniyle gün boyu hedef hattına ulaşamadı ve hava kararırken geri çekildi.

Karşısındaki birlikler: IV. Grup; 61. Tümen

Kaynak: KAY-0049 İSH K.1288/S.53 | KAY-0094 basılı s.486-487 / PDF s.245

Yunan 3. Tümeni

Konum: IV. Grup cephesi / Yümkünlü

KAY-0094: 3. Yunan Tümeninin IV. Grup cephesinde geliştirdiği saldırı, Mürettep Kolordunun 17. Tümen sol kanadını da tehdit etti. IV. Grup cephesindeki ana saldırı gün boyu Türk savunmasını sökemedi.

Karşısındaki birlikler: IV. Grup; 61. Tümen; 17. Tümen

Kaynak: KAY-0094 basılı s.486-487 / PDF s.245

Yunan 7. Tümeni

Konum: Polatlı; Basritepe

KAY-0094: 7. Yunan Tümeni gün doğarken bir kolla Polatlı'ya, bir kolla Polatlı'nın doğusuna saldırdı. Öğleye dek ilerleyemedi; saldırıları gün boyunca yeniledi ve ilk kez kasabaya yaklaşık iki kilometre kadar yaklaştı. Basritepe'de yoğun topçu ateşi sonrası piyade hücumu Türk süngü karşı hücumuyla geri atıldı. Hava kararınca saldırı durdu ve Polatlı alınamadı.

Karşısındaki birlikler: 1. Tümen; 17. Tümen; Batı Cephesi yedekleri

Kaynak: KAY-0094 basılı s.487-488 / PDF s.245-246

Yunan Küçük Asya Ordusu

Konum: Polatlı-Haymana genel cephesi

KAY-0094: Papoulas 4 Eylül için 3. Kolorduya 05.30 genel taarruz emri verdi; 1. Kolordunun Kadıköy yönünde desteklemesini ve 2. Kolordunun yerinde kalmasını istedi. Gün sonunda hedeflere ulaşılamadı. Aynı gün Gavallias'a, dinlenme ve cephane ikmalinden sonra 2. ve 3. kolordularla Türk sağ kanadını kuşatma planını inceleyeceğini yazdı; ayrıca Theotakis üzerinden hükümete kuvvet, subay, ağır topçu, kamyon/ulaşım sorunları ve Ankara harekâtının siyasi riskleri konusunda karar talebi gönderdi.

Karşısındaki birlikler: Türk Batı Cephesi

Kaynak: KAY-0094 basılı s.486,491-494 / PDF s.245,247-249

Yunan 9. Tümeni

Konum: Karayavşan; Şeyhali

Yunan 10. ve 9. Tümenleri Şeyhali-Karayavşan hattında taarruz etti: Yunan 10. Tümeni Şeyhali, 9. Tümeni Karayavşan yönünde harekete geçti; IV. Grup karşı taarruzlarla cevap verdi. Sonuç: Çaldağı kuzeyindeki Türk savunma hattı korundu.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 108-112, PDF s. 122-126

Yunan 10. Tümeni

Konum: Karayavşan; Şeyhali

Yunan 10. ve 9. Tümenleri Şeyhali-Karayavşan hattında taarruz etti: Yunan 10. Tümeni Şeyhali, 9. Tümeni Karayavşan yönünde harekete geçti; IV. Grup karşı taarruzlarla cevap verdi. Sonuç: Çaldağı kuzeyindeki Türk savunma hattı korundu.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 108-112, PDF s. 122-126

Yunan 10. Tümeni

Konum: Gölçeşmesi Yaylası

5. Kafkas Tümeni hücum taburu gece karşı taarruzu yaptı: 5. Kafkas Tümeni hücum taburu süngü ve el bombalarıyla Yunan 10. Tümeni unsurlarını Gölçeşmesi kuzeyine itti. Sonuç: Çaldağı kuzeybatısında Yunan ileri unsurları geriletildi.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 118-120, PDF s. 132-134

Yunan Küçük Asya Ordusu

Konum: Sarıhalil; Çal Dağı

Hava keşfi Çaldağı'ndaki Yunan kuvvetlerinin azaldığını bildirdi: Hava keşfi Çaldağı'ndaki Yunan birliklerinin belirgin biçimde azaldığını ve Sivri-Sarıhalil yönünde hareket görüldüğünü bildirdi. Sonuç: Yunan çekilme hazırlığına ilişkin belirti elde edildi.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 120-121, PDF s. 134-135

Yunan 34. Alayı

Konum: Çal Dağı

11. Tümen Çaldağı kuzeydoğu yamacına taarruz etti: 11. Tümen taarruz grupları kuzey sırtlarından ilerledi; Yunan 34. Alayı ve topçu ateşiyle ağır kayıp verdi. Bir Türk taburu kuzeydoğudaki bir tepede tutunmayı başardı. Sonuç: Türk birlikleri günler sonra Çaldağı üzerinde sınırlı bir tutunma noktası elde etti.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 125-127, PDF s. 139-141

Yunan 1. Alayı

Konum: Çal Dağı

Yunan birlikleri Çaldağı'ndan genel çekilme emri aldı: Yunan birliklerine Çaldağı'nın tutulması emri verildikten sonra akşam genel çekilme düzeni oluşturuldu; 34. Alay artçı, diğer alaylar çekilme hazırlığı yaptı. Sonuç: 1. Yunan Kolordusu gece Çaldağı'nı boşaltmaya başladı.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 128-129, PDF s. 142-143

Yunan 2. Tümeni

Konum: Çal Dağı

Yunan birlikleri Çaldağı'ndan genel çekilme emri aldı: Yunan birliklerine Çaldağı'nın tutulması emri verildikten sonra akşam genel çekilme düzeni oluşturuldu; 34. Alay artçı, diğer alaylar çekilme hazırlığı yaptı. Sonuç: 1. Yunan Kolordusu gece Çaldağı'nı boşaltmaya başladı.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 128-129, PDF s. 142-143

Yunan 7. Alayı

Konum: Çal Dağı

Yunan birlikleri Çaldağı'ndan genel çekilme emri aldı: Yunan birliklerine Çaldağı'nın tutulması emri verildikten sonra akşam genel çekilme düzeni oluşturuldu; 34. Alay artçı, diğer alaylar çekilme hazırlığı yaptı. Sonuç: 1. Yunan Kolordusu gece Çaldağı'nı boşaltmaya başladı.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 128-129, PDF s. 142-143

Yunan 34. Alayı

Konum: Çal Dağı

Yunan birlikleri Çaldağı'ndan genel çekilme emri aldı: Yunan birliklerine Çaldağı'nın tutulması emri verildikten sonra akşam genel çekilme düzeni oluşturuldu; 34. Alay artçı, diğer alaylar çekilme hazırlığı yaptı. Sonuç: 1. Yunan Kolordusu gece Çaldağı'nı boşaltmaya başladı.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 128-129, PDF s. 142-143

Yunan 2. Tümeni

Konum: Tekeköy; Beşköprü; Çal Dağı

Çaldağı kesin olarak Türk kontrolüne geçti: Çaldağı Türk kontrolünde kaldı; XII. Grup geri çekilen Yunan artçılarını takip etti. Kaynak Yunan 10. ve 2. Tümenlerinin Tekeköy ve Beşköprü yönlerinden çekildiğini bildirir. Sonuç: Sakarya Muharebesi sonunda Çaldağı savunma bölgesi tamamen geri alındı.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 134-136, PDF s. 148-150

Yunan 10. Tümeni

Konum: Tekeköy; Beşköprü; Çal Dağı

Çaldağı kesin olarak Türk kontrolüne geçti: Çaldağı Türk kontrolünde kaldı; XII. Grup geri çekilen Yunan artçılarını takip etti. Kaynak Yunan 10. ve 2. Tümenlerinin Tekeköy ve Beşköprü yönlerinden çekildiğini bildirir. Sonuç: Sakarya Muharebesi sonunda Çaldağı savunma bölgesi tamamen geri alındı.

Kaynak: KAY-0051, basılı s. 134-136, PDF s. 148-150