Sakarya Meydan Muharebesi’ne ilişkin Türk kaynaklarından çıkarılan yayımlanmış olay kayıtları bu sayfada tarih sırasıyla listelenir. Harp cerideleri, emirler, raporlar, resmî yayınlar, hatıratlar ve diğer Türk kaynakları kaynak numarasıyla birlikte gösterilir.
Kaynak tarafı künyeden açıkça belirlenemeyen kayıtlar bu listeye otomatik olarak alınmaz.
Ahmet Naci Cihan’ın 45. Alay 7. Bölük Komutanlığına atanması
Ahmet Naci Cihan, 15. Tümen 45. Alay 7. Bölük Komutanlığına atanarak Kavak'taki alay karargâhına ve ardından Çakallı'daki 2. Tabura katıldı.
Kaynak: KAY-0050
Ahmet Naci Tınaz – 1921 görev ataması
27 Ocak 1921'de Batı Cephesi Kurmay Başkanı oldu ve Sakarya'nın büyük bölümünde bu görevi yürüttü; 15 Eylül'de 15. Tümen Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Şerif Yaçağaz – 1921 görev ataması
31 Ocak 1921'de 41. Tümen Komutanı oldu. Kaynak, bu görevle Sakarya Meydan Muharebesi'ne katıldığını açıkça belirtir.
Kaynak: KAY-0012
Kâzım Fikri Özalp – 1921 görev ataması
6 Nisan 1921'de Kocaeli Bölge Komutanı ve ardından Mürettep Kolordu Komutanı oldu; Sakarya sırasında 7 Eylül 1921'de 3. Kolordu Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Hüseyin Nurettin Özsu – 1921 görev ataması
17 Nisan 1921'de 17. Tümen Komutanı oldu; Sakarya döneminde bu görevi yürüttü.
Kaynak: KAY-0012
Şükrü Naili Gökberk – 1921 görev ataması
1 Mayıs 1921'de 15. Tümen Komutanı oldu; 17 Eylül 1921'de Ankara Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Abdurrahman Nafiz Gürman – 1921 görev ataması
4 Mayıs 1921'de 1. Tümen Komutanı oldu; Sakarya sırasında bu görevi yürüttü.
Kaynak: KAY-0012
Halit Karsıalan – 1921 görev ataması
4 Mayıs 1921'de XII. Grup Komutanlığına getirildi. KAY-0012 bu görevi doğrular.
Kaynak: KAY-0012
İsmet İnönü – 1921 görev ataması
4 Mayıs 1921'de Batı Cephesi komuta görevini üstlendi; 5 Ağustos 1921'de Batı Cephesi Komutanı olarak kaynakta yeniden belirtilir.
Kaynak: KAY-0012
İzzettin Çalışlar – 1921 görev ataması
4 Mayıs 1921'de I. Grup Komutanı oldu; Sakarya sonrasında 15 Eylül 1921'de 1. Kolordu Komutanlığına getirildi.
Kaynak: KAY-0012
Kemalettin Sami Gökçe – 1921 görev ataması
4 Mayıs 1921'de IV. Grup Komutanlığına, 13 Eylül 1921'de 4. Kolordu Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Mehmet Arif – 1921 görev ataması
4 Mayıs 1921'de III. Grup Komutanı oldu; Sakarya Muharebesi başlamadan önce 14 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Kalemine nakledildi. Bu kronoloji KAY-0049'da 13 Eylül'de Yusuf İzzet Paşa'nın III. Grup Komutanı olarak geçmesiyle uyumludur.
Ethem Servet Boral – 1921 görev ataması
19 Mayıs 1921'de 2. Süvari Tümeni Komutanı oldu; 25 Eylül 1921'de MSB Teftiş Dairesi Başkanlığına geçti.
Kaynak: KAY-0012
Mehmet Sabit Noyan – 1921 görev ataması
4 Haziran 1921'de 61. Tümen 190. Alay Komutanlığına getirildi; Sakarya boyunca bu görevdeydi.
Kaynak: KAY-0012
Nazmi Solok – 1921 görev ataması
15 Haziran 1921'de 6. Tümen Komutanlığına atandı; Sakarya dönemi komuta kadrosu olarak kaydedildi.
Kaynak: KAY-0012
45. Alayın Arslanlı sırtlarında tahkimata başlaması
45. Alay Seydi Ömer köyünün Arslanlı sırtlarında tahkimata başladı.
Kaynak: KAY-0050
Ali Kadri Köprülü’nün 11. Tümen 126. Alay Hücum Taburu’na atanması
Ali Kadri cephe gerisi görevini kabul etmeyerek 14 Temmuzda 11. Tümen 126. Alay Hücum Taburu'na tayin edildi ve 16 Temmuzda birliğine katıldı.
Kaynak: KAY-0055
Kâzım Sevüktekin – 1921 görev ataması
14 Temmuz 1921'de 8. Tümen Komutanlığına atandı; Sakarya sırasında 8. Tümeni komuta etti.
Kaynak: KAY-0012
Mehmet Rüştü Sakarya – 1921 görev ataması
16 Temmuz 1921'de 61. Tümen Komutanlığına atandı; Sakarya'daki başarısı nedeniyle 12 Eylül 1921'de mirliva oldu.
Kaynak: KAY-0012
21 Temmuz 1921 Polatlı-Haymana savunma hattı keşif ve haritalama emri
Mustafa Kemal Paşa’nın talebiyle Genelkurmaydan iki kurmay subay Polatlı-Haymana bölgesine gönderildi; savunma hatları ve direnekler belirlendi, 1:100.000 topoğrafik harita çalışmasına girişildi.
Kaynak: KAY-0052
22 Temmuz 1921 15. Tümen savunması ve geri çekilişi
15. Tümen işgal ettiği tepeleri savundu; 41. Tümen ve III. Grup karşı taarruzlarıyla eşzamanlı muharebe etti; 56. Alay Fehmi Bey komutasında karşı taarruza geçti.
Yusuf İzzet Met – 1921 görev ataması
23 Temmuz 1921'de Batı Cephesi İhtiyat Grubu ve ardından III. Grup Komutanı oldu. KAY-0049'un 13 Eylül tarihli kaydıyla birlikte kronoloji doğrulanmaktadır.
Sakarya gerisine çekilme sırasında cephane mevcudunun kritik düşüşü
Kaynak, muharebe öncesi 15.692.000 piyade mermisi ve 34.789 top mühimmatına karşılık Sakarya gerisine çekilindiğinde 3.186.000 piyade mermisi ve 5.400 topçu mühimmatı kaldığını bildirir.
Kaynak: KAY-0052
Ömer Lütfü Argeşo – 1921 görev ataması
26 Temmuz 1921'de 18. Tümen Komutanlığına atandı; Sakarya dönemi komuta kadrosu olarak kaydedildi.
Kaynak: KAY-0012
15. Tümenin Sakarya savunma hattına ileri hareketi
15. Tümen, düşmanın Sakarya taarruzunu karşılamak üzere Polatlı bölgesindeki ordugâhlardan ileri harekâta geçti.
Kaynak: KAY-0050
Sakarya yaralılarının Haymana-Polatlı-Malıköy-Ankara tahliye düzeni
Sakarya yaralıları Haymana-Polatlı-Malıköy-Ankara hattı üzerinden geriye sevk edildi; KAY-0094 Malıköy'den Ankara'ya yaralı trenini Halide Edip anlatısıyla ayrıntılandırır.
Kaynak: KAY-0053; KAY-0094
1-31 Ağustos 1921 personel bütünleme sevkiyatı
Müdafaa-i Milliye ve personel teşkilatı üzerinden 28.816 er temin edildi; firar, hastalık ve başka kayıplardan sonra çeşitli cephe ve kurumlara sevk edilen toplam 22.585 er kaydedildi.
Kaynak: KAY-0052
İbrahim Refet Bele – 1921 görev ataması
5 Ağustos 1921'de Millî Savunma Bakanlığı görevini ek görev olarak üstlendi; Sakarya sırasında hükümet/askerî idare kademesindeydi.
Kaynak: KAY-0012
Mustafa Kemal Atatürk – 1921 görev ataması
5 Ağustos 1921'de TBMM Hükümeti Orduları Başkomutanı oldu ve Sakarya savunmasını başkomutan olarak yönetti; 19 Eylül 1921'de mareşalliğe yükseltildi.
Kaynak: KAY-0012
Halit Akmansu – 1921 görev ataması
6 Ağustos 1921'de 3. Kafkas Tümeni Komutanlığına atandı. Aynı kaynak Nazif Kayacık'ın 9 Eylül'de bu göreve atandığını bildirir; görev değişimi bu tarih esas alınarak ilişkilendirildi.
Kaynak: KAY-0012
Mehmet Sabri Erçetin – 1921 görev ataması
7 Ağustos 1921'de 4. Tümen Komutanı oldu; Sakarya sırasında bu görevi yürüttü.
Kaynak: KAY-0012
Kâzım İnanç – 1921 görev ataması
8 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Kalemi Başkanı oldu; Sakarya döneminde Başkomutanlık karargâhında görev yaptı.
Kaynak: KAY-0012
Ahmet Derviş – 1921 görev ataması
10 Ağustos 1921'de 7. Tümen Komutanı oldu; Sakarya sırasında bu görevi yürüttü.
Kaynak: KAY-0012
Yunan ordusunun Sakarya lojistik eksenlerinin kurulması
Kuzeyde Sivrihisar-Sazılar, güneyde Emirdağ eksenlerinden ikmal planlandı; kaynak 840 kamyonluk nakliye gücü ve Aydın-Denizli bölgesinden getirilen yaklaşık 1.600 deveyi belirtir.
Kaynak: KAY-0052
Yunan Sakarya taarruz planının üç kolordulu tertibi
III. Kolordu 3,7,10. tümenlerle Duatepe-Yıldız arasında tespit; I. Kolordu 1,2,12. tümenlerle Türbetepe-Mangal/Demirözü hattında yanıltıcı ana taarruz; II. Kolordu 5,9,13. tümenlerle güneyden derin kuşatma görevi aldı.
Kaynak: KAY-0052
Ahmet Fuat Bulca – 1921 görev ataması
11 Ağustos 1921'de 24. Tümen Komutanı oldu; tümen lağvedilince 11. Tümen Komutanlığına geçti.
Kaynak: KAY-0012
11. Tümenin Yıldız Dağı savunma tertibi ve arazi incelemesi
Miralay Sıtkı Bey başkanlığında Yıldız ve çevresi incelendi; tümen savunma tertibinde 70., 127. ve 126. Alaylara görevler verildi.
Kaynak: KAY-0055
14 Ağustos 1921 Hasan Fehmi’nin Erzurumlu Nafiz-I kazası
Sivil Pilot Hasan Fehmi Malıköy’den keşfe kalktı; Erzurumlu Nafiz-I pilotaj hatası sonucu düşüp parçalandı. İkinci uçak motor arızasıyla mecburi iniş yaptı; görev gerçekleştirilemedi ve iki faal uçak kaldı.
Kaynak: KAY-0052
15 Ağustos 1921 Behçet ve Süleyman Sırrı’nın şehadeti
Erzurumlu Nafiz-II keşif dönüşünde 2.000 metrede motor yangını sonrası Beylikköprü civarına düştü; Sivil Pilot Behçet ve Rasıt Yüzbaşı Süleyman Sırrı şehit oldu.
Kaynak: KAY-0052
15-23 Ağustos 1921 tek uçakla sekiz keşif sortisi
Malıköy’de konuşlu Tayyare Bölüğü sağlam tek uçakla sekiz keşif yaptı; Sivrihisar güneyi-Bellihisar arasında üç tümenden fazla Yunan kuvvetinin ilerlediği tespit edildi.
Kaynak: KAY-0052
16 Ağustos 1921 Depo Kıtaları Müfettişliğinin kurulması
Konya’da tümen yetkisinde Depo Kıtaları Müfettişliği kuruldu; depo alaylarında piyade/makineli tüfek erleri için prensipte altı haftalık eğitim öngörüldü.
Kaynak: KAY-0052
Mustafa Münip Uzsoy – 1921 görev ataması
4 Mayıs 1921'de 61. Tümen Komutan Vekiliydi; 17 Ağustos 1921'de Polatlı Mevki Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Sıtkı Üke – 1921 görev ataması
19 Ağustos 1921'de 9. Tümen Komutanlığına atandı ve Sakarya başlangıcında bu görevi yürüttü.
Kaynak: KAY-0012
15. Tümenin Kokar–Türbe–Perişan hattındaki savunma tertibi
45. Alay Kokar Tepe hattında mevzilendi; 57. Tümen Türbe Tepeyi tuttu; kaynak daha solda Mankal Tepeyi, sağda Perişan Tepeyi gösterir.
Kaynak: KAY-0050
Mürettep Kolordu Karargâhının Şeyhler’e intikali ve 1. Tümenin emre alınması
Batı Cephesi 22 sayılı emriyle Mürettep Kolordu Karargâhının 20 Ağustos öğleye kadar Şeyhler civarına gelmesi ve 1. Piyade Tümenini emrine alması düzenlendi.
Ahmet Naci Cihan’ın Tanburoğlu Deresine ileri karakol görevi
Ahmet Naci Cihan 22 Ağustos gecesi saat 01.00'de bölüğüyle Tanburoğlu Deresine gönderildi.
Kaynak: KAY-0050
Tanburoğlu Deresi ileri karakol muharebesi
Ahmet Naci Cihan'ın yaklaşık 56 mevcutlu bölüğü, yaklaşık iki Yunan piyade bölüğünün gece ilerleyişini durdurdu; kaynak 5 şehit ve 2 yaralı verir.
Kaynak: KAY-0050
23 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan genel taarruzu başladı; Mangal Dağı’ndaki ağır muharebeler sonunda II. Grup gece mevziyi boşaltma kararı aldı.
23 Ağustos 1921 ele geçirilen De Havilland 9’un cepheye getirilmesi
Muğla-Kuşadası civarında ele geçirilen De Havilland 9, Vecihi, Başmakinist Eşref ve Rasıt Hamdi tarafından onarıldı; Ankara üzerinden Malıköy’e getirildi ve “İsmet” adıyla göreve alındı.
Kaynak: KAY-0052
Mangal Dağı Muharebesi
23 Ağustos’ta 5. Tümenin savunduğu Mangal Dağı’na 1. Yunan Tümeni taarruz etti; 24 Ağustos sabahı mevzi kaybedildi, 10 Eylül saat 14.00’te 3. Süvari Tümeni tarafından geri alındı.
24 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Mangal Dağı Yunan kontrolüne geçti; Beylikköprü kesimindeki Yunan teşebbüsü sınırlı kaldı.
24 Ağustos 1921 Beştepeler-Beylikköprü hücum tertibi
11. Tümen emrindeki 48. Alay, 70. Alay unsurları, 126. ve 127. Alay taburları, 11. Tümen ve 57. Tümen Hücum Taburları Beştepeler istikametinde yürüyüşe geçirildi.
Kaynak: KAY-0055
Beylikköprü Muharebeleri
Kaynak: KAY-0020
Beylikköprü-Beştepeler muharebesi ve ağır kayıplar
57. Tümen Hücum Taburu ve 48. Alay unsurları tepe hücumlarına katıldı; kaynak yaralıların çok ve 57. Tümen kayıplarının ağır olduğunu belirtir.
Kaynak: KAY-0055
Mangal Dağı’nın Düşmesi Hakkında Soruşturma
Mangal Dağı'nın kaybından sonra Batı Cephesi ve Başkomutanlık sorumluluğun belirlenmesini istedi; Mehmet Kenan Bey kısa süreli görevden el çektirildi, tahliyenin emirle gerçekleştiği anlaşılınca ilk değerlendirmeden dönüldü.
Kaynak: KAY-0068
25 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Türbe Tepe gün içinde el değiştirdi; Türk karşı taarruzuyla yeniden alındı.
Mürettep Kolordu Karargâhının Duatepe doğusuna gelmesi
Mürettep Kolordu Karargâhı 25 Ağustos'ta Duatepe'nin doğusuna geldi; Ankara Çayı'ndan Porsuk Çayı kuzeyine uzanan Sakarya kesiminde Yunan geçiş teşebbüslerini önleme görevi yürüttü.
Kaynak: KAY-0069
Türbe Tepe ve Gedikli Muharebeleri
gedikli-muharebeleri/" data-smm-record-id="OLY-000004">Türbe Tepe ve Gedikli muharebeleri.
Kaynak: KAY-0020
26 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan yarma ve kuşatma hedefi Türk direnci karşısında gerçekleşmedi.
26 Ağustos 1921 Soğucalı sırtları muharebesi ve Ahmet Naci Cihan’ın yaralanması
45. Alay 2. Tabur Soğucalı doğu sırtlarında Yunan taarruzuna direndi; Ahmet Naci Cihan sağ kalça ve sol kolundan yaralandı.
Kaynak: KAY-0050
26 Ağustos 1921 Vecihi-Hasan Basri keşif ve bombardıman görevi
Sivil Pilot Vecihi ve Rasıt Üsteğmen Hasan Basri keşif yaptı ve önemli hedefleri bombaladı; hava keşifleri Yunan kuvvetlerinin tertibini belirlemeye devam etti.
Kaynak: KAY-0052
11. Tümenin Haymana’ya intikali
11. Tümen, Tarla Bayırı mevziini Mürettep Kolorduya teslim ederek yürüyüşle Haymana'ya intikal etti.
Kaynak: KAY-0055
27 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan ordusu yerel mevzi kazanımlarına rağmen Türk cephesini yaramadı.
28 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan taarruzları taktik mevzi kazanımlarına rağmen kesin sonuca ulaşamadı.
28 Ağustos 1921 Vecihi-Hasan Basri iki hava keşfi
Vecihi ve Hasan Basri iki keşif sortisi yaparak Yunan kuvvetlerinin durumunu raporladı.
Kaynak: KAY-0052
29 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Haymana yönündeki baskıya rağmen Yunan ordusu stratejik yarma ve kuşatma hedefine ulaşamadı.
29 Ağustos 1921 Çifte Sivri Tepeler hattının takviyesi
11. Tümen Çifte Sivri Tepeler bölgesine geldi; düşman taarruzunun şiddetlenmesi üzerine 12. Grup bu kesimi takviye etti.
Kaynak: KAY-0055
30 Sayılı Cephe Emri ile gruplar arası hat düzenlendi
Batı Cephesi emriyle IV. Grup sol kanadını Soğluca'ya uzatacak, 1. Süvari Tümeni ve gönderilen piyade alayı Sabanca Vadisi'ni kapatacak, III. Grup ile sıkı irtibat kuracaktı.
Kaynak: KAY-0051
IV. Grup Çaldağı-Sabanca hattını takviye etti
Kemalettin Sami, 1. Süvari Tümeni ile Mürettep Kolordu'dan piyade unsurlarını Çaldağı-Sabanca açığını kapatmak üzere görevlendirdi.
Kaynak: KAY-0051
Yamak-Kara Tepe Muharebesi
yamak-kara-tepe-muharebesi/" data-smm-record-id="OLY-000005">Yamak-Kara Tepe muharebesi.
Kaynak: KAY-0020
190. Alay batı zirvesini süngü hücumuyla geri aldı
190. Alay süngü hücumuyla Çaldağı batı zirvesini geri aldı ve Yunan 28. Alayını geri çekilmeye zorladı.
Kaynak: KAY-0051
190. Alay Çaldağı batı tepelerine sevk edildi
IV. Grup Komutanı Kemalettin Sami, 61. Tümenden 190. Alayı Çaldağı batı tepelerini savunmak üzere sevk etti.
Kaynak: KAY-0051
30 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Muharebe geniş cephede mevzi savaşına döndü; Çal Dağı yönündeki baskı artarken iki taraf da kuvvet kaydırdı.
30 Ağustos 1921 Yüzbaşı Fazıl’ın kritik hava keşfi
Yüzbaşı Fazıl erken saatlerde Beylikköprü-Sakarya-Ilıcaçayı-İnlerkatrancı-Büyükgökgöz-Gazlıköy eksenini keşfetti; Yunan kuvvet yığınaklarını bildirdi. Bulgular Haymana yönünün kapatılması kararında kullanıldı.
Kaynak: KAY-0052
Asım Gündüz – 1921 görev ataması
16 Ağustos'ta Millî Mücadeleye katıldı; 30 Ağustos 1921'de Batı Cephesi Kurmay Başkanlığına vekâleten atandı ve Sakarya'nın ikinci yarısında bu görevde bulundu.
Kaynak: KAY-0012
Çal Dağı Muharebeleri
30 Ağustos-2 Eylül arasında Çal Dağı çevresinde yoğun taarruz ve karşı taarruzlar yaşandı; KAY-0094 31 Ağustos karşı taarruzunu birlik düzeyinde tamamlar.
Kaynak: KAY-0020; KAY-0094
İsmet Paşa Çaldağı’nın tutulmasını emretti
İsmet Paşa, III. Grup Komutanı Yusuf İzzet Paşa'ya Çaldağı'nın mutlaka tutulmasını; 15. ve 57. Tümenlerden topçu destekli kuvvet gönderilmesini bildirdi.
Kaynak: KAY-0051
Yunan 10. Tümeni Çaldağı batısına taarruz etti
Yunan 10. Tümeni 28. ve 30. Alaylarla Çaldağı batısı-Babayakup yönünde taarruza geçti; 1. Süvari Tümeni geri çekildi.
Kaynak: KAY-0051
15. ve 24. Tümenler Çaldağı’nda koordineli karşı taarruza geçti
III. Grup raporuna göre 15. Tümenin taarruzu gelişti, 24. Tümen yanaştı; Çaldağı blokunun büyük kısmı geri alındı ve beş önemli tepenin zapt edildiği bildirildi.
Kaynak: KAY-0051
190. Alay ağır kayıplar sonrası Karayavşan’a çekildi
190. Alay, ağır zayiat sonrası batı kesimden çekilerek Karayavşan yönünde toplandı; 1. Süvari Tümeniyle birlikte yeniden düzenlenmesi istendi.
Kaynak: KAY-0051
190. Alay ağır kayıplarla Gölçeşmesi hattında direndi
190. Alay Gölçeşmesi/Gülçeşme çevresinde gece boyunca süngü muharebeleri yaptı; kaynak sabaha doğru alayın çok ağır kayıp verdiğini bildirir.
Kaynak: KAY-0051
31 Ağustos 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yerel geri çekilmelere rağmen Türk genel savunma hattı korundu; Çal Dağı'nın büyük kısmı karşı taarruzla geri alındı, Polatlı/Kartaltepe kesiminde 17. ve 1. Tümen yeni hatlara çekildi.
31 Sayılı Cephe Emri Çaldağı savunmasını önceliklendirdi
Batı Cephesi, Çaldağı'nın kesin tutulmasını, 15. Tümen çoğunluğunun bölgeye sevkini ve 57. Tümenin ihtiyatta kullanılmasını emretti.
Kaynak: KAY-0051
Duatepe Muharebesi
Kaynak: KAY-0020
IV. Grup gece Çaldağı durumunu raporladı
Kemalettin Sami, düşmanın Çaldağı orta/doğu kesimine girdiğini, 1. Süvari Tümeninin Karayavşan'dan Ahırlıkuyu üzerinden sevk edildiğini bildirdi.
Kaynak: KAY-0051
Kartal Tepe Muharebesi
31 Ağustos'ta 7. Yunan Tümeni Kartal Tepe'de 17. Tümen siperlerine girdi; 17. ve 1. Tümen Polatlı çevresinde yeni savunma hatlarına çekildi.
1 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Şiddetli muharebelerde Çal, Polatlı ve Haymana kesimleri kritikleşti; Türk hattı ağır kayıplarla da olsa gün sonunda tutuldu.
1 Eylül 1921 Türk hava keşifleri ve hava muharebesi
Fazıl-Hamdi keşfi Haymana önlerine Yunan takviyeleri geldiğini belirledi; Vecihi-Basri ikinci sortide Yunan topçusunu bombalayıp bir Yunan uçağıyla çatıştı.
Kaynak: KAY-0052; KAY-0094
32 Sayılı Emir ile Çal Cephesi Komutanlığı kuruldu
Batı Cephesi, Çal Dağı kesimini doğrudan kendi emrinde özel bir komuta altında topladı; Şükrü Naili Gökberk geçici komutan oldu.
Kaynak: KAY-0051; KAY-0094
Ahmet Naci Cihan’ın Ankara’ya yaralı sevki
Ahmet Naci Cihan, Binbaşı Süleyman ve Behçet Bey ilk tedavinin ardından Çalışlı'daki ağır seyyar hastane üzerinden Ankara'ya ulaştı.
Kaynak: KAY-0050
Basrikale Tepe Muharebesi
31 Ağustos/1 Eylül gecesi ve 1 Eylül gündüzü Basrikale çevresinde yoğun Yunan topçu ve piyade baskısı yaşandı; sonuç kronolojisi kaynaklar arasında farklılık gösterir.
Kaynak: KAY-0020; KAY-0094
Çal Cephesi Yunan taarruzunu 1140 Rakımlı Tepe önünde durdurdu
Şiddetli topçu ateşi sonrası 45. Alay ve 38. Alayın iki taburu geri çekildi; 56. Alayın yan ateşi ve topçu desteğiyle düşman geri atıldı. Cephane durumunun kritik olduğu bildirildi.
Kaynak: KAY-0051
Şükrü Naili 1140 Rakımlı Tepe’den Çal Cephesi durumunu bildirdi
Şükrü Naili, 15. ve 24. Tümenlerin gece taarruzlarını, Çardaktepe çevresindeki el değiştirmeleri, ihtiyat yetersizliğini ve ağır kayıpları raporladı.
Kaynak: KAY-0051
Şükrü Naili III. Grup çekilmesinin yaratacağı açıklığı raporladı
57. Tümenin kuzeye çekilmesi halinde 15. Tümen soluyla arasında oluşacak boşluğun savunmaya etkisi Batı Cephesi'ne bildirildi.
Kaynak: KAY-0051
Yunan 2. Tümeni Çaldağı doğusuna yeniden taarruz etti
Yunan 2. Tümeni Çaldağı doğu kesimine bütün gücüyle taarruz etti; yoğun muharebeye rağmen beklenen ilerlemeyi sağlayamadı.
Kaynak: KAY-0051
2 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Çal Dağı Yunan kuvvetlerinin eline geçti; Haymana savunması kırılmadı ve Yunan ileri harekâtı gün sonunda yıpranma nedeniyle durakladı.
2 Eylül 1921 11. Tümen komuta değişikliği
Kaynak, 2 Eylül 1921'de tümen kumandanlığına Miralay Abdürrezzak Bey'in geldiğini kaydeder.
Kaynak: KAY-0055
2 Eylül 1921 Yunan Başkomutanlık Karargâhının havadan bombalanması
Vecihi ve Hasan Basri keşif sırasında sonradan Papoulas'ın Yunan Başkomutanlık Karargâhı olduğu anlaşılan çadırlı ordugâhı bombaladı.
Kaynak: KAY-0052; KAY-0094
33 Sayılı Cephe Emri Haymana-Çaldağı hattının sonuna kadar savunulmasını emretti
Batı Cephesi, 2 Eylül'de Haymana'nın son yedekler ve en son fedakârlıkla kesin olarak savunulmasını emretti.
Kaynak: KAY-0051; KAY-0094
Er Mehmet şehit oldu ve Şehit Mehmet Hattı kuruldu
38. Alay Makinalı Tüfek Bölüğü 1. Takımından olduğu anlaşılan er Mehmet, kolundan ağır yaralı halde Çaldağı eteklerinde şehit oldu. Birliği onu defnetmek için durduğu yerde savunma hattı kurdu ve hatta sonradan 'Şehit Mehmet Hattı' adı verildi.
Kaynak: KAY-0051
Halit Karsıalan’a Çal Cephesi komutası verildi
İsmet Paşa XII. Grup Komutanı Halit Karsıalan'a Kadıköy'e giderek 15. ve 24. Tümenleri ve Çal Cephesi Komutanlığını devralmasını emretti; 11. Tümenin de bölgeye gönderilmesi planlandı.
Kaynak: KAY-0051
Sabri Bey Çaldağı’nın düşüşünü saatleriyle raporladı
Mülazım-ı evvel Sabri Bey; 17:30'dan itibaren 30., 45., 56. ve 38. Alayların durumunu, 1140 Rakımlı Tepe'nin kaybını ve yeni gece savunma tertibini raporladı.
Kaynak: KAY-0051
Yunan birlikleri Çaldağı’nın tamamını ele geçirdi
Yunan 2. ve 10. Tümenlerinin taarruzları sonucunda 1140 Rakımlı Tepe dahil Çaldağı'nın hâkim kesimleri Yunanların eline geçti; 15. ve 24. Tümenler doğuya çekildi.
Kaynak: KAY-0051
11. Tümen Kadıköy’e ulaştı ve Çal Cephesi’nde mevzi devraldı
Haymana'dan 07.00'de hareket eden 11. Tümen 13.30'da Kadıköy'e ulaştı ve Çal Cephesi'nde mevzi devralmaya başladı.
Kaynak: KAY-0051
3 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
3 Eylül büyük ölçüde yeniden tertiplenme, tahkimat, keşif ve Çal Dağı'na karşı taarruz hazırlıklarıyla geçti.
34 Sayılı Emir Çal Cephesi’ni XII. Gruba bağladı
Çal Cephesi 11. Tümenle takviye edilerek XII. Grup Komutanına bırakıldı; Halit Bey gelene kadar Şükrü Naili'nin komutaya devam etmesi emredildi.
Kaynak: KAY-0051
Başkomutanlık delegeleri Çaldağı sonrası savunma hattını incelemekle görevlendirildi
Başkomutanlık delegeleri Çal Dağı sonrası Karayavşan-Haymana savunma hattını ve Çal'ın geri alınma imkânını yerinde inceledi.
Kaynak: KAY-0051; KAY-0094
Salih Omurtak Çaldağı sonrası savunma inceleme raporunu verdi
Çal Dağı sonrası savunma incelemesinde mahkûm araziye rağmen kuvvetli ihtiyatlar ve karşı taarruzlarla hattın savunulabileceği değerlendirildi.
Kaynak: KAY-0051; KAY-0094
Yunan karargâhında taarruz hususunda ihtilaf çıktığı
Papoulas'ın İnlerkatrancı karargâhında Albay Gavallias'ın Ankara harekâtının sürdürülmesini sorgulayan mektubu tartışıldı.
Kaynak: KAY-0049; KAY-0094
4 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan yenilenen taarruzları IV. Grup ve Polatlı kesimlerinde hedeflerine ulaşamadı; Haymana savunması güçlendirildi ve Yunan başkomutanlığı hükümet kararını istemeye başladı.
4 Eylül 1921 IV. Grup cephesindeki Yunan taarruzunun Yümkünlü’de durdurulması
3. Yunan Kolordusunun IV. Grup cephesindeki 4 Eylül taarruzu Yümkünlü kesiminde Türk savunması tarafından akşama kadar durduruldu.
Kaynak: KAY-0049; KAY-0094
4 Eylül 1921 Zonguldak istihbaratında Gemlik’e Yunan takviyesi ve süvari sevki planı
Zonguldak gizli haber alma raporu Trakya'dan Gemlik-Bursa bölgesine Yunan takviyesi çıkarıldığını ve ulaştırma güvenliği için ek süvari kuvveti planlandığını bildirdi.
Kaynak: KAY-0049; KAY-0094
4 Eylül 1921 Zonguldak istihbaratında Yunan yaralı tahliyesi ve iaşe sıkıntısı
Zonguldak istihbaratı Yunan yaralılarının Mudanya-Pire hattında tahliye edildiğini, Bursa'dan 3.500 yaralı geçtiğini ve 1.800 yatak hazırlandığını bildirdi.
Kaynak: KAY-0049; KAY-0094
4-9 Eylül Çal Dağı-Kadıköy savunması
11. Tümen Çal Dağı-Kadıköy kesiminde ihtiyat ve gözetleme görevlerinde bulundu; 4. Grup cephesindeki yoğun muharebeler kaynakta günlük olarak izlendi.
Kaynak: KAY-0055
Yunan 2. Tümeni Ahırlıkuyu yönünde yoklama taarruzu yaptı
Yunan 2. Tümeninden yaklaşık alay kuvveti Çaldağı'ndan Ahırlıkuyu yönünde ilerledi; Türk topçusu tarafından durduruldu.
Kaynak: KAY-0051
5 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan genel taarruzu duraksadı; genel hatlar değişmedi.
5 Eylül 1921 Vecihi’nin İzmir uçağıyla keşif ve bombardımanı
Cephe Komutanlığı emriyle Sivil Pilot Vecihi, “İzmir” av uçağıyla keşif yaptı ve tespit ettiği Yunan hatlarını bombaladı.
Kaynak: KAY-0052
Yunan 10. ve 9. Tümenleri Şeyhali-Karayavşan hattında taarruz etti
Yunan 10. Tümeni Şeyhali, 9. Tümeni Karayavşan yönünde harekete geçti; IV. Grup karşı taarruzlarla cevap verdi.
Kaynak: KAY-0051
37 Sayılı Cephe Emri karşı taarruz hazırlığını düzenledi
Batı Cephesi mevcut hattın tutulmasını, IV. ve XII. Grupların karşı taarruz hazırlığında bulunmasını emretti.
Kaynak: KAY-0051
6 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan ordusunda taarruzdan savunmaya geçiş belirtileri görüldü.
6 Eylül 1921 Yüzbaşı Fazıl hava keşfinde Yunan genel çekilişinin kesinleşmemesi
Yüzbaşı Fazıl'ın Malıköy-Polatlı-Eski Polatlı-Bayburt-Sakarya-Kavuncu Köprüsü-Polatlı hattındaki keşfi, Yunan ordusunun kesin olarak geri çekildiği sonucuna varmaya yeterli olmadı.
5. Kafkas Tümeni hücum taburu gece karşı taarruzu yaptı
5. Kafkas Tümeni hücum taburu süngü ve el bombalarıyla Yunan 10. Tümeni unsurlarını Gölçeşmesi kuzeyine itti.
Kaynak: KAY-0051
7 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan geri çekilme hazırlığına ilişkin belirtiler arttı.
7-8 Eylül 1921 hava keşifleriyle Yunan geri hareketinin belirtileri
Keşiflerde Beylikköprü ve Kavuncu Köprüsü batısına giden kamyon faaliyetleri, kuvvet azalması ve hastane çadırlarının Alahüseyinoğlu’ndan İnlerkatrancı’ya taşınması görüldü; kademeli çekilme işaretleri kaydedildi.
Kaynak: KAY-0052
Kâzım Özalp – 3. Kolordu Komutanlığı
7 Eylül 1921'de 3. Kolordu Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
8 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan geri çekilmesine ilişkin emareler güçlendi; Türk karşı taarruz hazırlığı arttı.
Hava keşfi Çaldağı’ndaki Yunan kuvvetlerinin azaldığını bildirdi
Hava keşfi Çaldağı'ndaki Yunan birliklerinin belirgin biçimde azaldığını ve Sivri-Sarıhalil yönünde hareket görüldüğünü bildirdi.
Kaynak: KAY-0051
11. Tümen Çaldağı’na saldırı hazırlığı yaptı
XII. Grup planında 11. Tümenden iki taburun Ahırlıkuyu doğusundan Çaldağı'na taarruz etmesi kararlaştırıldı.
Kaynak: KAY-0051
9 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Batı Cephesi 10 Eylül’de başlayacak genel karşı taarruz için hazırlığını tamamladı.
Nazif Kayacık – 1921 görev ataması
31 Ağustos 1921'de Anadolu'ya geçti; 9 Eylül 1921'de 3. Kafkas Tümeni Komutanlığına atandı ve Sakarya'nın son günlerinde bu görevi üstlendi.
Kaynak: KAY-0012
10 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Türk ordusu geniş cephede karşı taarruza geçti; önemli arazi kazanımları sağlandı.
10 Eylül 1921 Çal Dağı keşif taarruzu
127. Alay ileri sürüldü; sağında 70. Alaydan bir kuvvet taarruza katıldı ve Çal Dağı önündeki Sivri'ye kadar ilerledi.
Kaynak: KAY-0055
10 Eylül 1921 hava keşfi Yunan çekilmesini doğruluyor
Beylikköprü-Sazılar-Kavuncuköprüsü-Yenimehmetli-Polatlı hattındaki keşifte düzensiz ordugâhlar, geri hareket eden unsurlar ve Beylikköprü Hava Meydanında hangar ile 10 uçak görüldü; çekilme kanaati güçlendi.
Kaynak: KAY-0052
11. Tümen Çaldağı kuzeydoğu yamacına taarruz etti
11. Tümen taarruz grupları kuzey sırtlarından ilerledi; Yunan 34. Alayı ve topçu ateşiyle ağır kayıp verdi. Bir Türk taburu kuzeydoğudaki bir tepede tutunmayı başardı.
Kaynak: KAY-0051
11 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan çekilişi örtme muharebeleri altında sürdü.
11 Eylül 1921 Vecihi’nin çekilme raporu ve Mustafa Kemal ile görüşmesi
Vecihi çekilen Yunan kollarını ve terk edilmiş topları bildirdi. Raporundan yaklaşık 15 dakika sonra Mustafa Kemal Paşa havacılarla bizzat görüşerek vaziyeti doğrudan dinledi.
Kaynak: KAY-0052
Yunan birlikleri Çaldağı’ndan genel çekilme emri aldı
Yunan birliklerine Çaldağı'nın tutulması emri verildikten sonra akşam genel çekilme düzeni oluşturuldu; 34. Alay artçı, diğer alaylar çekilme hazırlığı yaptı.
Kaynak: KAY-0051
12 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan ordusu Sakarya’nın batısına çekilmeye başladı; Türk birliklerine takip emri verildi.
70. Alay Çaldağı batı sırtlarını ele geçirdi
11. Tümenin 70. Alayı Çaldağı batı sırtlarını aldı; öğleye doğru Türk bayrağı zirveye dikildi.
Kaynak: KAY-0051
XII. Grup Çaldağı’nı tamamen geri aldı ve Sivri’ye ilerledi
XII. Grup Çaldağı'nı bütünüyle ele geçirerek Sivri yönüne ilerledi; 11. Tümen gün içinde Sivri'ye ulaştı.
Kaynak: KAY-0051
13 Eylül 1921 – Günlük Harekât Özeti
Yunan kuvvetleri Sakarya’nın batısına atıldı; Sakarya Meydan Muharebesi Türk zaferiyle sonuçlandı.
13 Eylül 1921 Yunan ordusunun Sakarya batısına geçişinin hava keşfiyle tespiti
Hava keşifleri Yunan birliklerinin tamamen Sakarya batısına geçtiğini, Sakarya doğu-batısının boşaltıldığını, köyler ve köprülerin yandığını tespit etti.
Kaynak: KAY-0052
Çaldağı kesin olarak Türk kontrolüne geçti
Çaldağı Türk kontrolünde kaldı; XII. Grup geri çekilen Yunan artçılarını takip etti. Kaynak Yunan 10. ve 2. Tümenlerinin Tekeköy ve Beşköprü yönlerinden çekildiğini bildirir.
Kaynak: KAY-0051
Fahrettin Altay – 5. Süvari Kolordusu Komutanlığı
13 Eylül 1921'de 5. Süvari Kolordusu Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Kemalettin Sami – 4. Kolordu Komutanlığı
13 Eylül 1921'de 4. Kolordu Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Selahattin Adil – 2. Kolordu Komutanlığı
13 Eylül 1921'de 2. Kolordu Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Ahmet Naci Tınaz – 15. Tümen Komutanlığı
15 Eylül 1921'de 15. Tümen Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
İzzettin Çalışlar – 1. Kolordu Komutanlığı
15 Eylül 1921'de 1. Kolordu Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Ahmet Naci Cihan’ın 15. Tümene dönüşü ve Sakarya sonrası takip
17 Eylül 1921'de taburcu edilen Ahmet Naci Polatlı üzerinden Melik köyündeki 15. Tümene döndü; tümen Yunan kuvvetlerinin takibine katıldı.
Kaynak: KAY-0050
Ahmet Zeki Soydemir – 2. Süvari Tümeni Komutanlığı
17 Eylül 1921'de 2. Süvari Tümeni Komutanlığına atandı.
Kaynak: KAY-0012
Güzelim Dağı Muharebeleri
Takip harekâtında Güzelim Dağı muharebeleri.
Kaynak: KAY-0020
Ahmet Naci Cihan’a 15. Tümen takdirnamesi
15. Tümen Komutanlığınca İzmir Bayraklı'da 45. Alay Yaveri Mülâzım Naci Efendi'ye Millî Mücadele hizmetleri için takdirname verildi.
Kaynak: KAY-0050